İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Kuzey Afrika ve Endülüs Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, konusu gereği sınır ötesi boyutu güçlü bir birimi düzenler. Bölge çalışmaları yapan merkezlerde hukuki sorular çoğunlukla merkezin iç işleyişinden değil, yurt dışı bağlantılı faaliyetlerin hangi izinlere tabi olduğundan doğar.
Yurt Dışı İşbirliğinde İlk Kontrol Noktası
Bir üniversite merkezinin yabancı bir üniversite veya kuruluşla protokol imzalaması, üniversitenin genel temsil ve imza yetkisi kurallarına tabidir. Merkez müdürü kural olarak üniversiteyi tek başına taahhüt altına sokamaz; imza yetkisinin rektörlükte olduğu haller yaygındır. Yetkisiz imzalanan bir protokol, karşı taraf bakımından güven yaratsa da kurum içinde sorumluluk doğuran bir usulsüzlük olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle her uluslararası metin, imzadan önce hukuk müşavirliği görüşüne sunulmalıdır.
Faaliyet Türlerine Göre Değişen Rejim
- Akademik yayın ve konferans: genellikle üniversitenin olağan usullerine tabidir.
- Yurt dışında saha araştırması: ilgili ülkenin izin rejimi ile Türkiye'deki görevlendirme usulü ayrı ayrı işler.
- Arkeolojik veya kültürel materyal içeren çalışmalar: kültür varlıklarına ilişkin özel mevzuat devreye girer.
- Yabancı kaynaklı proje fonu kabulü: kamu mali mevzuatı ve üniversitenin döner sermaye ya da proje birimi usulleri gözetilmelidir.
Görevlendirme ve Yolluk Uyuşmazlıkları
Öğretim elemanlarının yurt dışı görevlendirmeleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun görevlendirmeye ilişkin hükümleri çerçevesinde yürütülür. Uygulamada sık görülen sorun, görevlendirme onayı alınmadan yapılan seyahatlerin sonradan giderlerinin kabul edilmemesi ve bunun mali sorumluluğa dönüşmesidir. Onay yazısının tarihinin, seyahat tarihinden önce olması bu riski ortadan kaldırır.
Yayın ve Fikri Haklar
Ortak yürütülen çalışmalarda telif ve yayın hakkı paylaşımının protokolde açıkça düzenlenmemesi, sonradan çözümü zor uyuşmazlıklar yaratır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu bakımından eser sahipliği kural olarak eseri meydana getirene aittir; kurumsal kullanım hakkı ancak yazılı devir veya lisansla kurulur. Protokolde "ortak yayın yapılır" ifadesinin ötesine geçilmeli, hangi hakkın kime hangi kapsamda tanındığı yazılmalıdır.
Uygulama Kontrol Listesi
- Her işbirliği metnini merkezin yönetmelikteki faaliyet alanıyla karşılaştırın.
- İmza yetkisinin kimde olduğunu belgeye dayanarak doğrulayın.
- Görevlendirme onaylarını seyahatten önce alın ve dosyada saklayın.
- Fikri hak ve veri kullanımını protokolde ayrı maddelerle düzenleyin.
- Sonlandırma ve uyuşmazlık çözümü maddesini boş bırakmayın, uygulanacak hukuku belirleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uluslararası boyutlu akademik işbirliklerinde birden fazla hukuk düzeni devreye girebildiğinden, protokol imzalanmadan önce metnin bütünü üzerinden hukuki inceleme yaptırılması önerilir.