Özel tekne sahiplerinin en çok karıştırdığı konu, teknenin kendisine ait belgeler ile tekneyi kullanacak kişiye ait yeterlik belgelerinin birbirinden ayrı yükümlülükler olduğudur. Donatım yönetmeliği, teknede bulundurulması zorunlu can kurtarma ve güvenlik ekipmanını; yeterlik düzenlemesi ise dümen başındaki kişinin taşıması gereken belgeyi konu alır. Bu rehber, denetimde sorun yaşamamak için iki başlığı ayrı ayrı ele alır.
Teknede Bulundurulması Gereken Donanım
Zorunlu donanım listesi teknenin boyuna ve sefer bölgesine göre değişir. Kıyıya yakın seyir ile açık deniz seyri için aranan ekipman aynı değildir. Denetimde en sık tespit edilen eksiklikler; can yeleklerinin sayı veya beden uyumsuzluğu, yangın söndürücünün dolum tarihinin geçmiş olması, işaret fişeklerinin son kullanma tarihinin dolması ve telsiz cihazının kayıtlı olmamasıdır. Ekipmanın teknede bulunması yeterli değildir; kullanılabilir ve geçerli durumda olması gerekir.
Kullanıcı Yeterlik Belgesi
- Amatör denizci belgesi, ticari amaç taşımayan özel teknelerin kullanımı içindir; ticari faaliyet başladığında farklı bir yeterlik aranır.
- Belgenin geçerlilik süresi ve yenileme koşulları takip edilmelidir.
- Telsiz kullanımı ayrı bir operatör belgesi gerektirir; denizci belgesi bunu kapsamaz.
- Yabancı bayraklı tekne veya yurt dışında alınmış belgelerde tanınma koşulları önceden araştırılmalıdır.
Özel Tekne ile Ticari Faaliyet Sınırı
Özel tekneyle bedel karşılığı yolcu taşımak veya kiralama yapmak, teknenin statüsünü değiştirir. Bu durumda hem teknenin ticari tekne olarak belgelendirilmesi hem de kullanıcının ticari yeterlik taşıması gerekir. Sosyal medya üzerinden "günübirlik tur" duyurusu yapıp bedel tahsil etmek, denetimde ticari faaliyet olarak değerlendirilmekte ve idari yaptırıma konu olmaktadır. Ayrıca bir kaza hâlinde sigorta şirketi, teknenin poliçedeki kullanım amacı dışında kullanıldığı gerekçesiyle ödemeden kaçınabilir.
Kaza Hâlinde Sorumluluk Zinciri
Deniz kazasında sorumluluk yalnızca dümendeki kişiye ait değildir. Tekne sahibinin, yeterlik belgesi bulunmayan bir kişiye tekneyi teslim etmesi ayrı bir kusur olarak değerlendirilebilir. Yaralanma veya ölümle sonuçlanan olaylarda taksirle işlenen suçlar bakımından Türk Ceza Kanunu hükümleri devreye girer; ayrıca maddi ve manevi tazminat talepleri gündeme gelir. Bu nedenle tekneyi kime, hangi belgeyle teslim ettiğinizin kayda geçmesi önem taşır.
Denetim Öncesi Kontrol Listesi
- Tekne tescil ve bağlama kütüğü kaydınızın güncel olduğunu doğrulayın.
- Ekipman listesini sefer bölgenize göre gözden geçirin ve son kullanma tarihlerini not edin.
- Yeterlik ve telsiz belgelerinin asıllarını teknede bulundurun.
- Sigorta poliçenizin kapsamını, sefer bölgesi ve kullanım amacı yönünden okuyun.
- Denetimde tutanak düzenlenirse, katılmadığınız hususları imzadan önce şerh olarak yazdırın.
Buradaki bilgiler genel yönlendirme amaçlıdır. Sefer bölgesi, tekne boyu ve kullanım amacına göre yükümlülükler değiştiğinden, özellikle ticari kullanım düşünülüyorsa önceden hukuki ve teknik danışma alınması yerinde olur.