Deprem ve diğer afetlere karşı dayanıklı yapılar konusunda çalışan üniversite araştırma merkezleri, akademik faaliyetin yanı sıra yapı performans değerlendirmesi ve güçlendirme projelendirmesi gibi teknik hizmetler de yürütebilir. Bu rehber, böyle bir merkezin kuruluş çerçevesini özetledikten sonra, ürettiği raporların kat malikleri, yükleniciler ve idareler bakımından hangi hukuki sonuçları doğurduğunu ele alır.
Merkezin Faaliyet Alanı
Yönetmelik tipik olarak; deprem performans analizi, malzeme deneyleri, güçlendirme çözümleri geliştirme, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerini sayar. Merkez üniversite bünyesinde çalışır, ayrı tüzel kişiliği yoktur. Bu nedenle merkez adına imzalanan protokollerde tarafın üniversite olduğu ve yetkili imzanın rektörlük onayına dayandığı kontrol edilmelidir.
Riskli Yapı Tespiti ile Performans Analizi Farkı
Uygulamada en çok karıştırılan konu budur. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında yapılan riskli yapı tespiti, yalnızca Bakanlıkça lisanslandırılmış kuruluşlarca yapılabilir ve idari sonuç doğurur. Bir araştırma merkezinin hazırladığı performans raporu ise teknik bir değerlendirmedir; kendiliğinden riskli yapı kaydı oluşturmaz. Kat malikleri, güçlendirme kararı almak için bu raporu kullanabilir; ancak yıkım ve dönüşüm sürecini başlatmak istiyorlarsa lisanslı kuruluş tespiti gerekir.
Kat Malikleri Kurulunda Güçlendirme Kararı
- Güçlendirme kararının hangi çoğunlukla alınacağı, işin niteliğine göre 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümlerine göre belirlenir.
- Karara katılmayan malikin payına düşen gidere ilişkin uyuşmazlık, sulh hukuk mahkemesinde çözülür.
- Toplantı çağrısının usulüne uygun yapılmaması, alınan kararın iptali sonucunu doğurabilir.
- Güçlendirme sırasında ortaya çıkan ek imalatların, önceden bütçelenmemişse ayrı karar gerektirip gerektirmediği değerlendirilmelidir.
Yapı Kusuru Davalarında Raporun Kullanımı
Yüklenici veya proje müellifine karşı açılan ayıplı imalat ve tazminat davalarında, merkez raporu tarafın uzman görüşü olarak dosyaya sunulur. Mahkeme yine de bilirkişi incelemesi yaptırır; ancak sunulan rapor, bilirkişiye yöneltilecek itirazların teknik zeminini kurar. Raporun tarih taşıması ve incelemenin hangi tarihte, hangi yöntemle (karot, röntgen, sıyırma vb.) yapıldığını göstermesi gerekir. Deliller yapı üzerinde bozulabileceğinden, dava açılmadan önce delil tespiti yoluna başvurulması çoğu dosyada belirleyici olur.
Zamanaşımı ve Ağır Kusur
Eser sözleşmesinden doğan ayıp sorumluluğunda süreler, yapı türüne ve kusurun ağırlığına göre değişir. Yüklenicinin ağır kusuru bulunduğu hâllerde uzamış süreler gündeme gelir. Sürenin başlangıç anının teslim tarihi mi yoksa gizli ayıbın ortaya çıktığı tarih mi olduğu tartışması, dosyanın kaderini belirleyebilir; bu nedenle teslim tutanağı ve şikâyet yazışmaları özenle saklanmalıdır.
Yapılacaklar Sırası
- Yapının mevcut durumunu tarih ve fotoğrafla belgeleyin.
- Teknik değerlendirme talep ederken kapsamı (taşıyıcı sistem, zemin, malzeme) yazılı olarak belirleyin.
- Dava düşünülüyorsa, tadilat yapmadan önce delil tespiti başvurusunu değerlendirin.
- Kat malikleri kararlarını noter onaylı karar defterine usulüne uygun geçirin.
Bu yazı genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Yapı güvenliği dosyalarında teknik tespit ile hukuki süreç iç içe yürüdüğünden, işlem yapmadan önce hem inşaat mühendisliği hem de hukuk yönünden değerlendirme alınması yararlı olacaktır.