Bir üründe damping veya sübvansiyona karşı önlem yürürlüğe girdikten sonra ticaret akışının değişmesi olağandır. Ancak bu değişimin, yürürlükteki önlemin etkisini ortadan kaldırmaya yönelik olduğu değerlendirildiğinde, önlemlerin etkisiz kılınmasına ilişkin bir inceleme gündeme gelebilir. 2023/6 sayılı Tebliğ kapsamındaki bir ürünle çalışan firmalar bakımından bu, farkında olmadan ciddi bir risk altına girmek anlamına gelebilir.
Riskin Nereden Doğduğu
Bir ithalatçı, önlem uygulanan ülkeden tedarik yerine başka bir ülkedeki tedarikçiye yöneldiğinde bunu tamamen ticari saikle yapmış olabilir. Sorun, yeni tedarik zincirinde ürünün gerçek bir üretim sürecinden geçip geçmediğidir. Eşyanın yalnızca aktarıldığı, ambalajının değiştirildiği veya çok sınırlı bir işlemden geçirildiği hallerde, menşe iddiası tartışmalı hale gelir. Bu değerlendirme firmanın niyetinden bağımsız olarak, işlemin nesnel niteliğine göre yapılır.
Tedarikçi Seçiminde Yapılacak Ön İnceleme
- Tedarikçinin üretim tesisi var mı, kapasitesi sipariş hacmiyle uyumlu mu?
- Hammadde nereden temin ediliyor; önlem uygulanan ülkeden mi geliyor?
- Üretim sürecinde eşyanın niteliğini değiştiren bir işlem yapılıyor mu?
- Tedarikçi bu ürünü önlem yürürlüğe girmeden önce de üretiyor muydu?
- Menşe ispat belgeleri hangi kurum tarafından, hangi dayanakla düzenleniyor?
Belge Değil, Gerçeklik Esastır
Elde usulüne uygun düzenlenmiş bir menşe belgesi bulunması, tek başına korunma sağlamayabilir. Sonradan yapılan kontrolde belgenin dayandığı üretim iddiasının doğrulanamaması halinde, ithalatçı ek mali yükümlülükle karşılaşabilir. Gümrük Kanunu kapsamındaki sonradan kontrol mekanizması, işlem tamamlandıktan uzun süre sonra dahi devreye girebilir. Bu nedenle firmanın kendi ön incelemesini yapması ve bunu dosyalaması, ileride iyi niyetini ve özenini gösterebilmesi bakımından değerlidir.
Şirket İçi Kontrol Listesi
- Önlem uygulanan ürün gruplarının güncel listesini satın alma birimine yazılı olarak bildirin.
- Yeni tedarikçi ekleme sürecine bir menşe risk değerlendirmesi adımı koyun.
- Tedarikçi ziyaret raporlarını, üretim hattı fotoğraflarını ve kapasite bilgisini saklayın.
- Sözleşmelere, menşe beyanının doğruluğuna ilişkin taahhüt ve sonradan doğacak mali yüke dair sorumluluk hükmü ekleyin.
- Fiyatta ani ve açıklanamayan düşüşleri bir uyarı sinyali olarak ele alın.
İnceleme Başlatılırsa
Bu tür bir inceleme açıldığında firmanın kendini ilgili taraf olarak tanıtması ve tedarik zincirine ilişkin belgeleri sunması, dosyanın eldeki sınırlı veriye göre sonuçlandırılmasını önlemenin başlıca yoludur. Sunulacak belgeler arasında tedarikçinin üretim akışı, hammadde alım kayıtları ve maliyet yapısı bulunur. Bu bilgilere firmanın erişimi yoksa, tedarikçiyle sözleşme aşamasında bu erişimin güvence altına alınmış olması gerekirdi; bu da riski önceden yönetmenin somut bir örneğidir.
Bu yazı, tedarik zinciri kaynaklı riskleri görünür kılmayı amaçlar. Somut ürün ve tedarik yapınız için ilgili tebliğ metninin incelenmesi ve dış ticaret hukuku alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması önerilir.