4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun, kamu payı bulunan kuruluşların özelleştirilmesine ilişkin usulü, yetkili organları ve bu süreçte doğan hak ve yükümlülükleri düzenler. Süreç birden çok idari işlemin üst üste geldiği katmanlı bir yapıya sahiptir; bu yapıyı görmek, hem yatırımcı hem çalışan hem de üçüncü kişiler açısından hangi aşamada ne yapılabileceğini belirler.
Özelleştirme İşlemlerinin Katmanlı Yapısı
Bir özelleştirmede kapsam ve program kararı, değer tespiti, ihale ve nihai onay gibi aşamalar birbirini izler. Her aşama kendi başına idari işlem niteliği taşıdığı için, ayrı ayrı denetime konu olabilir. Yalnızca nihai devir işlemini beklemek, önceki aşamalara yönelik itirazların süre yönünden tartışmalı hâle gelmesine neden olur.
İhale Aşamasında İtiraz İmkânları
İhale şartlarının belirlenmesi, tekliflerin değerlendirilmesi ve sonucun bildirilmesi süreçlerinde, ilgililer usule aykırılık iddiasını gündeme getirebilir. Burada başarı, iddianın soyut adaletsizlik anlatımı yerine şartname hükmüyle karşılaştırmalı biçimde kurulmasına bağlıdır. Şartname, yazışmalar ve tutanaklar bir arada sunulduğunda itiraz somutlaşır.
Devir Sonrası Çalışan Hakları
Özelleştirme dosyalarının en yoğun uyuşmazlık alanı çalışan haklarıdır. Kıdem ve ihbar alacakları, nakil işlemleri, unvan ve ücret kayıpları ile iş güvencesi tartışmaları sıkça gündeme gelir. Çalışanın ilk yapması gereken, hizmet dökümü ile bordro kayıtlarını eksiksiz temin etmek ve nakle ilişkin tebliğ tarihlerini kaydetmektir; çünkü bu dosyalarda süre ve statü tespiti sonucu doğrudan etkiler.
Yatırımcı Taahhütlerinin Denetimi
- Sözleşmede yer alan yatırım, istihdam ve faaliyeti sürdürme taahhütlerini madde madde çıkarın.
- Taahhüdün ölçüm yöntemini ve raporlama takvimini yazılı hâle getirin.
- Aykırılık hâlinde uygulanacak yaptırım ve teminat hükümlerini önceden tespit edin.
- Mücbir sebep veya piyasa koşullarına dayanan savunmayı belgeyle eşzamanlı üretin.
Dava Yolunu Etkileyen Usul Ayrıntıları
Özelleştirme uyuşmazlıklarında işlemin niteliğine göre idari yargı ya da adli yargı devreye girebilir; devir sonrası özel hukuk ilişkileri farklı bir düzleme geçer. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce yapılacak ilk tespit, hangi işleme karşı hangi yargı yolunun açık olduğudur.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Özelleştirme dosyaları kuruluş ve dönem bazında büyük farklılık gösterdiği için, hak arayışına girmeden önce dosyanızın hukuki bir gözle incelenmesi yerinde olur.