İstanbul Gedik Üniversitesi Eklemeli İmalat Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği, üç boyutlu yazıcı teknolojileriyle üretim, prototipleme ve malzeme geliştirme alanında çalışacak bir üniversite merkezinin kuruluş ve işleyiş çerçevesini belirler. Teknik bir üretim alanına odaklandığı için bu merkez yönetmeliği, klasik sosyal bilim merkezlerinden farklı olarak fikrî mülkiyet, ürün güvenliği ve iş sağlığı boyutlarını da beraberinde getirir.
Merkezin Faaliyet Alanı ve Sanayi İş Birlikleri
Eklemeli imalat merkezleri genellikle üniversite dışı firmalara test, numune üretimi ve danışmanlık hizmeti verir. Bu hizmetlerin yönetmelikte sayılan faaliyet alanı içinde kalması gerekir. Sanayi iş birliklerinde sözleşmenin tarafı çoğunlukla merkez değil üniversite tüzel kişiliğidir; merkez, üniversitenin bir birimi olarak hareket eder. Sözleşmede tarafın yanlış gösterilmesi, ödeme ve sorumluluk aşamasında ciddi ihtilaf doğurur.
Üretilen Tasarım ve Buluşta Hak Sahipliği
Merkezde geliştirilen bir tasarım ya da buluş söz konusu olduğunda, hak sahipliği 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşlara ilişkin hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Uygulamada en çok tartışma yaratan noktalar şunlardır:
- Buluşun merkez imkânlarıyla mı yoksa kişisel çalışmayla mı ortaya çıktığı
- Bildirim yükümlülüğünün usulüne uygun yerine getirilip getirilmediği
- Dış firmayla yapılan sözleşmede hak devri ve lisans şartlarının nasıl kurgulandığı
- Öğrenci ve bursiyerlerin katkısının sözleşmeye yansıtılıp yansıtılmadığı
Bu başlıkların proje başlamadan yazılı hale getirilmemesi, ticarileşme aşamasında hak kaybına yol açabilir.
Üretim Ortamında Güvenlik ve İdari Sorumluluk
Metal tozu, reçine ve lazer kaynaklı süreçler barındıran laboratuvarlarda 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülükler işleyişin ayrılmaz parçasıdır. Risk değerlendirmesinin güncel olmaması, eğitim kayıtlarının tutulmaması veya kişisel koruyucu donanım tutanaklarının eksikliği, bir kaza sonrasında idari para cezasının ötesinde tazminat ve ceza sorumluluğu tartışmasını gündeme getirir.
Yönetmelik Uygulamasında Sık Görülen Aksaklıklar
- Yönetim kurulu kararı olmadan ücret tarifesi uygulanması.
- Numune ve ham veri üzerinde saklama süresinin belirlenmemesi.
- Firma numunelerine ilişkin gizlilik taahhüdünün sözlü bırakılması.
- Merkez müdürünün görev süresinin ve yeniden görevlendirmesinin kayda geçirilmemesi.
Yukarıdaki değerlendirme yalnızca genel bilgi sunar. Ar-Ge sözleşmesi, patent başvurusu ya da iş kazası gibi somut bir uyuşmazlıkta, merkezin güncel yönetmelik metni ve sözleşme belgeleri incelenmeden sonuç çıkarılmamalı; bir hukukçudan görüş alınmalıdır.