Mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabında kullanılan yapı yaklaşık birim maliyetleri, her yıl yayımlanan tebliğle yapı sınıflarına göre belirlenir. Bu rakamlar yalnızca proje müellifinin alacağını değil; ruhsat harçlarını, yapı denetim hizmet bedelini, kat karşılığı sözleşmelerdeki maliyet hesabını ve tazminat davalarındaki zarar hesabını da etkileyen bir referans oluşturur. Bu yüzden bir yapının hangi sınıfa ve gruba yerleştirildiği, çoğu uyuşmazlığın gerçek çekirdeğidir.
Yapı Sınıfı Tartışması Neden Doğar
Tebliğ, yapıları kullanım amacına ve niteliğine göre sınıflara ayırır ve her sınıf için ayrı bir metrekare birim maliyeti öngörür. Aynı binanın farklı bölümleri farklı sınıfa girebilir; zemin katı ticari, üst katları konut olan bir yapıda tek bir birim maliyet uygulanması eksik ya da fazla hesaplamaya yol açar. Belediyenin sınıflandırması ile müellifin talebi çatıştığında, dayanak olarak mimari projedeki fonksiyon şeması ve yapı ruhsatındaki nitelik kaydı öne çıkar.
Hangi Yılın Tebliği Esas Alınır
Uygulamada tekrar eden sorun, ruhsatın bir yıl, hesabın başka bir yıl yapılmasıdır. Kural olarak ilgili hesap işleminin yapıldığı tarihte yürürlükte olan tebliğ uygulanır; ancak sözleşmede taraflar hesap tarihini açıkça kararlaştırmışsa bu hüküm önce gelir. Uzun süren inşaatlarda hakedişlerin hangi yılın rakamına göre düzenleneceği baştan yazılmadığında, iş bitiminde taraflar arasında ciddi fark tartışması çıkar.
Bedel Uyuşmazlığında Delil Kurgusu
- Sözleşme metni: hizmetin kapsamı, aşamaları ve ödeme takvimi.
- Onaylı proje ve ruhsat: yapı sınıfını ve inşaat alanını gösteren asıl kaynak.
- Alan hesabı: brüt inşaat alanının hangi yönteme göre bulunduğunu gösteren metraj.
- Teslim ve onay yazışmaları: hizmetin fiilen ifa edildiğini ortaya koyan kayıtlar.
Bilirkişi Raporuna Etkili İtiraz
Bedel uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini çoğunlukla bilirkişi raporu belirler. Rapora "katılmıyoruz" denilerek yapılan genel itirazlar sonuç doğurmaz. Etkili itiraz, raporun hangi kalemde hangi rakamı hangi tebliğe dayanarak kullandığını göstererek yapılır: yanlış yapı sınıfı seçilmişse doğru sınıf gerekçelendirilerek belirtilir, alan hesabı hatalıysa doğru metraj karşılaştırmalı olarak sunulur. Ek rapor veya yeni bilirkişi talebi de bu somut tespitlere dayandırıldığında karşılık bulur.
Zamanaşımı ve Alacağın Erimesi
- Hizmet bedeli alacağının hangi tarihte muaccel olduğunu belirleyin; süre bu tarihten işler.
- Kısmi ödemelerin alacağın tamamı için kabul anlamına gelip gelmediğini yazışmalarla netleştirin.
- İhtarname çekerek alacağı belirli hâle getirin ve temerrüt tarihini kayda geçirin.
- Alacağın miktarı bilirkişi incelemesine bağlıysa belirsiz alacak seçeneğini değerlendirin.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Birim maliyet cetvelleri her yıl yenilendiği ve yapı sınıfı değerlendirmesi teknik veriye dayandığı için, somut bir bedel uyuşmazlığında proje ve sözleşmenizle birlikte ayrıca hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.