Hava aracı ve ilgili ürün, parça ve cihazın uçuşa elverişlilik ve çevresel sertifikasyonu yönetmeliği (SHY-21), hava araçlarının ve bunlara ait parçaların tasarım ve üretim aşamasından itibaren hangi onaylara tabi olduğunu düzenler. Düzenleme, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu çerçevesinde Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün yetkisine dayanır ve uluslararası havacılık standartlarıyla uyumlu bir belge mimarisi kurar.
Sertifika Türleri Neden Karıştırılır?
Bu alanda birden çok belge iç içe geçer ve kapsam farkı gözden kaçar:
- Tip sertifikası: Bir hava aracı tasarımının kendisinin onaylanmasıdır.
- Uçuşa elverişlilik sertifikası: Tekil hava aracının uçmaya uygun olduğunu gösterir.
- Üretim kuruluşu onayı: Kuruluşun onaylı tasarıma uygun üretim yapabilme yeterliliğini belgeler.
- Parça uygunluk belgesi: Takılan parçanın onaylı kaynaktan geldiğini kanıtlar.
Bir denetimde çoğunlukla belgenin varlığı değil, kapsamının yapılan faaliyeti karşılayıp karşılamadığı sorgulanır. Kapsam dışı üretim veya modifikasyon, belgesiz faaliyet gibi sonuç doğurabilir.
Modifikasyon ve Onaysız Parça Riski
Hava aracına yapılan her değişiklik, büyüklüğüne göre farklı onay rejimine tabidir. Küçük görünen bir tadilatın büyük değişiklik sayılması hâlinde ek onay gerekir ve bu onay alınmadan yapılan işlem, hava aracının uçuşa elverişlilik statüsünü etkiler. Onaysız veya izlenebilirliği kanıtlanamayan parça kullanımı ise hem idari yaptırım hem de sigorta kapsamı bakımından ağır sonuç doğurur. Parçanın kaynağını gösteren belgeler, ürün ömrü boyunca izlenebilir biçimde arşivlenmelidir.
Kayıt Düzeni ve İspat
Havacılık sertifikasyonunda denetimin temeli kayıttır: tasarım verisi, uygunluk raporu, kalite sistemi dokümanı ve bakım kayıtları. Kaydın sonradan tamamlanmaya çalışılması, tarih tutarsızlığı nedeniyle güvenilirliği zedeler. Elektronik kayıt sistemlerinde değişiklik izinin (kim, ne zaman, ne değiştirdi) tutulması, iyi niyetin ve sistemin bütünlüğünün ortaya konması bakımından belirleyicidir.
Onayın Reddi, Askıya Alınması veya İptaline Karşı Yol
- Denetim bulgularının yazılı olarak tebliği istenir; bulgu ile dayanak hüküm eşleştirilir.
- Verilen düzeltici faaliyet süresi içinde yanıt sunulur; süre uzatımı gerekiyorsa gerekçesiyle yazılı talep edilir.
- İşlem idari nitelikte olduğundan, itiraz ve dava yolunda 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'ndaki usul ve süre rejimi esas alınır.
- Faaliyeti durduran işlemlerde yürütmenin durdurulması talebinin ayrıca ve gerekçelendirilerek ileri sürülmesi değerlendirilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sertifikasyon mevzuatı teknik eklerle birlikte uygulandığından, somut bir onay veya denetim sürecinde güncel yönetmelik ve ilgili talimatların incelenmesi gerekir.