Yapay zekâ ve veri bilimi alanında kurulan bir üniversite uygulama ve araştırma merkezinin yönetmeliği, merkezin amacını ve organlarını belirlemekle kalmaz; merkezin hangi veriyi hangi hukuki dayanakla işleyebileceği sorusunu da fiilen şekillendirir. Bu nedenle yönetmelik metni, veri yönetişimi politikasının başlangıç noktasıdır.
Faaliyet alanı maddesi neden kritik?
Yönetmelikte sayılan faaliyet alanları, merkezin üstlenebileceği işlerin sınırını çizer. Yönetim kurulunun bu sınır dışında kabul ettiği bir proje, iç denetimde yetki yönünden sakat işlem olarak değerlendirilebilir. Sanayi işbirliği, danışmanlık veya model geliştirme hizmeti verilecekse bunun faaliyet alanı içinde karşılığının bulunması aranır.
Kişisel veri işlenmesinde tekrarlanan hatalar
- Eğitim veri setinin "anonim" sayılması, oysa yeniden kimliklendirme riskinin değerlendirilmemesi
- 6698 sayılı Kanun bakımından veri sorumlusunun üniversite mi, proje yürütücüsü mü olduğunun belirsiz bırakılması
- Açık rızaya dayanıldığı halde rızanın kapsamının modelin ileri kullanımını içermemesi
- Yurt dışındaki bulut hizmetine aktarımın ayrı bir aktarım işlemi olduğunun gözden kaçması
Model çıktısı üzerindeki haklar
Merkezde geliştirilen algoritma, kod ve eğitilmiş modelin hak sahipliği; kaynak kodun eser niteliği, buluş bildirimi ve proje sözleşmesindeki hüküm zinciri birlikte değerlendirilerek belirlenir. Sanayi ortağıyla yürütülen projelerde çıktı üzerindeki lisans kapsamı sözleşmede açıkça yazılmadığında, sonradan çözümü güç uyuşmazlık doğar.
Merkez yönetimi için pratik kontrol listesi
- Her proje için veri envanteri ve işleme amacı yazılı hale getirilsin.
- Etik kurul onayı gereken çalışmalar başlamadan önce belgeye bağlansın.
- Öğrenci ve bursiyerlerle gizlilik ve hak devri taahhütleri imzalansın.
- Dış paydaşa verilen hizmetin döner sermaye üzerinden yürütülmesi sağlansın.
- Yönetim kurulu kararları gerekçeli ve tarihli tutulsun.
Uyuşmazlık ihtimalleri
Bu merkezlerde en sık görülen çekişme; proje çıktısının ticarileştirilmesinde pay talebi ve veri paylaşımına ilişkin şikayetlerdir. Kişisel veri boyutunda Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikayet yolu, idari işlem boyutunda ise idari yargı yolu gündeme gelir.
Burada yer alan değerlendirmeler geneldir; belirli bir veri seti veya işbirliği protokolü söz konusu olduğunda, güncel mevzuat ışığında ayrı bir hukuki inceleme yapılmasında yarar vardır.