Yapay zekâ uygulamalarının hukuki sorumluluk, kişisel veri ve fikri hak boyutları hızla genişleyen bir tartışma alanı oluşturuyor. Bahçeşehir Üniversitesi Yapay Zekâ Hukuku ve Etiği Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetmeliği gibi düzenlemeler, bu alanda akademik çalışma yürütecek merkezin kuruluş ve işleyişini belirler. Merkezin faaliyetleri ise yürürlükteki genel mevzuata tabidir.
Araştırma Verisi ve KVKK
Yapay zekâ araştırmalarının hemen tamamı veriyle çalışır ve bu veri çoğu zaman kişisel veri içerir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından gözetilmesi gerekenler:
- Hukuka uygunluk sebebi: Verinin işlenmesi hangi şarta dayanıyor; açık rıza mı, meşru menfaat mi, kanuni yükümlülük mü?
- Aydınlatma yükümlülüğü: Veri sahibine, verinin araştırma amaçlı kullanılacağı ve saklama süresi açıkça bildirilmiş midir?
- Anonimleştirme: Yayın öncesi verinin geri döndürülemez biçimde anonimleştirilip anonimleştirilmediği; kısmi maskeleme çoğu zaman yeterli olmaz.
- Özel nitelikli veri: Sağlık, biyometrik veya ceza mahkûmiyeti verilerinde daha ağır koşulların uygulanması.
- Yurt dışına aktarım: Modelin bulut üzerinde eğitilmesi halinde aktarım rejiminin ayrıca değerlendirilmesi.
Model Çıktısı ve Fikri Mülkiyet
Eğitim verisinin telif korumalı içerik barındırması, model çıktısının kime ait olacağı ve intihal riski, araştırmanın yayına dönüştüğü aşamada gündeme gelir. Bu nedenle veri kümesinin kaynağı, lisans koşulları ve kullanım izinleri proje başında belgelenmelidir. Sonradan yapılan temizlik, yayımlanmış bir çalışmayı geri almaz.
İnternet Ortamı ve Kaldırma Talepleri
Merkez faaliyetleri kapsamında yayımlanan içerik veya geliştirilen uygulamalar bakımından 5651 sayılı Kanun'un içerik, yer ve erişim sağlayıcı sorumluluklarına ilişkin hükümleri devreye girebilir. Kişilik hakkı ihlali iddiasıyla yapılan içerik kaldırma başvurularında sürelerin kısa işlediği ve başvurunun doğru mercie yöneltilmesi gerektiği unutulmamalıdır.
Proje Başlangıcında Yapılacaklar
- Veri envanteri çıkarın: hangi veri, hangi kaynaktan, hangi izinle.
- Etik kurul onayını, veri toplamaya başlamadan önce alın.
- Proje ortaklarıyla yapılan sözleşmede fikri hak ve gizlilik maddelerini ayrı ayrı düzenleyin.
- Veri saklama ve imha takvimini yazılı bir politikaya bağlayın.
- Model kararlarının açıklanabilirliğine ilişkin dokümantasyonu proje boyunca güncel tutun.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Yapay zekâ alanındaki düzenlemeler hızla değiştiğinden, somut bir proje veya uyuşmazlıkta güncel mevzuat ve kurum kararları esas alınarak ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.