435 sayılı Karar, su altında korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu bölgelerde dalış yasağına ilişkin daha önceki Bakanlar Kurulu Kararının eki olan, Karadeniz'deki yasak sahalara ait harita ve koordinat listesini değiştirmektedir. Koordinat değişikliği teknik bir konu gibi görünse de, dalış işletmeleri ve tekne sahipleri bakımından doğrudan sorumluluk doğuran bir düzenlemedir.
Koordinat Listesi Neden Kritik?
Yasak, soyut bir bölge tanımına değil, listede yer alan koordinatlarla sınırlanmış sahalara bağlanır. Liste değiştiğinde, önceki dönemde serbestçe dalış yapılan bir nokta yasak kapsamına girebilir veya tersi olabilir. Sahada kullanılan seyir cihazlarındaki eski verilerin güncellenmemesi, iyiniyetli bir dalışın dahi ihlal sayılmasına yol açar.
Sorumluluk Kime Ait Olur?
- Organizasyonu yapan işletme, dalış noktasının hukuki durumunu bilmekle yükümlü sayılır.
- Tekne kaptanı, seyir ve mevki tutma bakımından ayrıca sorumludur.
- Katılımcı dalgıç yönünden sorumluluk, bilgilendirilip bilgilendirilmediğine göre değişebilir.
Karşılaşılabilecek Yaptırımlar
Yasak sahada dalış, koşullara göre idari yaptırıma konu olabileceği gibi, kültür varlığına yönelik bir müdahale söz konusuysa kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat ile Türk Ceza Kanunu kapsamında cezai sorumluluk da gündeme gelebilir. Bu ikinci ihtimalde, su altından herhangi bir nesnenin çıkarılıp çıkarılmadığı belirleyici olur.
Savunmada Kullanılabilecek Kayıtlar
Bu dosyalarda esas tartışma çoğunlukla mevki üzerinde yürür. Bu nedenle teknik kayıtlar, sözlü beyandan çok daha güçlü bir delil değeri taşır.
- Teknenin seyir kaydı ve konum verisi.
- Dalış bilgisayarı çıktıları ve dalış defteri kayıtları.
- Dalış öncesi katılımcılara yapılan bilgilendirmenin yazılı örneği.
- Varsa alınmış izin veya bildirim yazışmaları.
İdari Yaptırıma İtiraz Süreci
İdari para cezası uygulanması hâlinde, tutanağın tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde itiraz edilmesi gerekir. Süresinde yapılmayan itiraz, cezanın kesinleşmesi sonucunu doğurur ve esasa ilişkin iddiaların incelenmesi imkânı ortadan kalkar. İtiraz dilekçesinde, koordinat listesinin hangi tarihte yürürlüğe girdiği ile dalışın yapıldığı tarih arasındaki ilişki açıkça ortaya konulmalıdır.
İşletmeler İçin Önleyici Uygulama
Sezon başında yasak saha listesinin güncel hâlinin çıkarılması, kullanılan cihazlara işlenmesi ve rota planlarının bu veriyle karşılaştırılması, hem yaptırım riskini hem de müşteriye karşı doğabilecek sorumluluğu belirgin biçimde azaltır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir. Su altı kültür varlıklarına ilişkin düzenlemeler teknik ekleri ile birlikte değerlendirilmesi gereken bir alan olduğundan, somut bir soruşturma veya yaptırım hâlinde hukuki destek alınması yerinde olur.