437 sayılı Karar, bazı anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine ilişkindir. Görünüşte teknik bir işlem olan bu tespit, uygulamada bir anlaşmanın somut olaya uygulanıp uygulanamayacağını doğrudan belirlediği için büyük önem taşır. Bu rehber, yürürlük tarihi tespitinin pratik sonuçlarını ele alır.
Bir Anlaşmanın Yürürlüğe Girmesi Ne Demektir?
Uluslararası bir anlaşma, imzalanmakla değil, iç hukukta öngörülen onay süreci tamamlanıp taraflar arasında öngörülen koşullar gerçekleştikten sonra hüküm doğurur. İmza tarihi, onay tarihi ve yürürlük tarihi çoğu zaman farklıdır; hukuki sonuç bağlanacak olan sonuncusudur.
İç Hukuktaki Konumu
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar, iç hukukta kanun hükmünde kabul edilir. Bu nedenle bir uyuşmazlıkta anlaşma hükmüne dayanılabilmesi, o anlaşmanın olay tarihinde yürürlükte olmasına bağlıdır. Yürürlük tarihinden önceki dönemde gerçekleşen olaylara, kural olarak anlaşma hükümleri uygulanmaz.
Yürürlük Tarihinin Belirleyici Olduğu Tipik Alanlar
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında hangi vergilendirme döneminin kapsandığı.
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesi.
- Adli yardımlaşma ve tanıma tenfiz süreçlerinde karşılıklılık koşulunun sağlanması.
- Ticari anlaşmalarda tarife ve menşe kurallarının uygulanabilirliği.
Dosyada Nasıl İspatlanır?
Anlaşmanın yürürlükte olduğu iddiası, dilekçede beyan edilmekle yetinilmemesi gereken bir husustur. Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin metnin ve yürürlük tarihini tespit eden kararın Resmî Gazete'de yayımlanmış hâlinin dosyaya sunulması, mahkemenin veya idarenin inceleme yükünü azaltır ve gecikmeyi önler.
Sık Yapılan Üç Hata
- İmza tarihinin yürürlük tarihi sanılması ve buna göre süre hesabı yapılması.
- Anlaşmanın taraflardan biri bakımından yürürlükte olmasının yeterli sayılması.
- Sonradan yapılan değişiklik protokollerinin ayrı bir yürürlük tarihine tabi olduğunun gözden kaçırılması.
Uygulayıcılar İçin Kısa Yöntem
Anlaşmaya dayanan her başvuruda; anlaşmanın adı, onay metninin yayım bilgisi, yürürlük tarihini tespit eden karar ve olayın tarihi tek bir tabloda yan yana konulmalıdır. Bu basit karşılaştırma, esasa girmeden yaşanacak kayıpların önemli bölümünü ortadan kaldırır.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunmak içindir. Uluslararası anlaşmaların uygulanması, anlaşmanın kendi metni ve taraf devletlerin çekinceleriyle birlikte değerlendirilmeyi gerektirdiğinden, sonuç doğuracak işlemlerde uzman hukuki inceleme yaptırılması önerilir.