154 kV Malatya-2-Kömürhan enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, elektrik iletim altyapısının güzergâhında kalan taşınmazlar bakımından hızlandırılmış bir usulün uygulanacağını gösterir. Malik açısından burada belirleyici olan, sürecin normal kamulaştırmadan hangi noktalarda ayrıldığıdır.
Acele Kamulaştırmayı Farklı Kılan Nedir?
Olağan kamulaştırmada idare, önce uzlaşma görüşmesi yapar ve anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele usulde ise idare, bedel henüz kesinleşmeden taşınmaza el koyabilecek biçimde mahkemeden değer tespiti ve el koyma kararı ister. Bu yüzden malikin karşılaştığı ilk şey çoğu zaman bir uzlaşma daveti değil, keşif ve el koyma bildirimidir. Sürecin hızlı işlemesi, malikin hazırlık süresini kısaltır.
Mülkiyet mi, İrtifak mı?
Enerji iletim hatlarında sıklıkla taşınmazın tamamı değil, direk yerleri için sınırlı bir alan mülkiyet olarak, hattın geçtiği koridor ise irtifak hakkı olarak kamulaştırılır. Bu ayrım bedeli doğrudan etkiler: irtifakta ödenen bedel, taşınmazın tamamının değeri değil, hattın kullanımı nedeniyle uğranılan değer kaybıdır. Değer kaybının hangi oranda ve hangi kriterlerle hesaplandığı, bilirkişi raporuna karşı yapılacak itirazın merkezidir.
Keşif Gününde Yapılması Gerekenler
- Taşınmazın fiili kullanım biçimini gösterin: ekili ürün, dikili ağaç, yapı, sera veya ahır gibi unsurlar tutanağa geçmelidir.
- Sulama imkânı, yola cephe ve imar durumu gibi değer artırıcı özellikleri sözlü değil, belgeyle sunun.
- Direk yerlerinin tarımsal işletmecilikte yarattığı bölünme etkisini ayrıca dile getirin.
- Keşifte tespit edilmeyen unsurun sonradan rapora girmesi çok daha zordur.
Bilirkişi Raporuna İtiraz Ederken
- Emsal olarak alınan taşınmazların gerçekten benzer nitelikte olup olmadığını sorgulayın.
- Ürün gelirine dayalı hesaplamada kullanılan verim ve gider kalemlerinin dosyaya dayanağını isteyin.
- İrtifak nedeniyle uygulanan değer kaybı oranının gerekçesinin raporda açıklanmasını talep edin.
- Taşınmazın kalan kısmında oluşan kullanım kısıtını ayrıca değerlendirilmesini isteyin.
Karara Karşı İptal Yolu
Acele kamulaştırma kararının hukuka uygunluğu, bedel davasından ayrı bir konudur ve idari yargıda tartışılır. Burada temel inceleme başlığı, aceleliği gerektiren nedenin somut olarak ortaya konulup konulmadığıdır. İptal talebi ile bedel talebinin farklı mahkemelerde yürüdüğü unutulmamalı; birinde yapılan beyanların diğerinde nasıl değerlendirileceği önceden planlanmalıdır.
Anlatılanlar genel niteliktedir. Her taşınmazın konumu, kullanım şekli ve güzergâh üzerindeki payı sonucu değiştirebileceğinden, keşif öncesinde dosyaya özgü hazırlık yapılması önemlidir.