Uluslararası anlaşmalar bakımından çoğu zaman gözden kaçan ama uygulamada belirleyici olan konu, anlaşmanın hangi tarihte yürürlüğe girdiğidir. Bazı anlaşmaların yürürlük tarihlerinin tespit edilmesine ilişkin kararlar da tam olarak bu boşluğu doldurur. Bir hakkın doğup doğmadığı, bir muafiyetin uygulanıp uygulanmayacağı ya da bir yükümlülüğün başlayıp başlamadığı, çoğu kez bu tek tarihe bağlıdır.
Onay, Yayım ve Yürürlük Aynı Şey Değildir
Bir anlaşmanın uygun bulunması, onaylanması, Resmî Gazete'de yayımlanması ve yürürlüğe girmesi birbirinden farklı aşamalardır. Anlaşmalar çoğunlukla tarafların iç onay süreçlerinin tamamlandığını karşılıklı bildirmesinin ardından, metinde öngörülen bir tarihte yürürlük kazanır. Bu nedenle yayım tarihini yürürlük tarihi sanmak, uygulamada en sık yapılan hatadır.
Yürürlük Tarihi Neden Bu Kadar Kritik?
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında, hangi vergilendirme dönemine uygulanacağını belirler.
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında, hizmet birleştirme ve sigortalılık başlangıcı bakımından sonuç doğurur.
- Adli yardımlaşma metinlerinde, hangi tarihten sonraki taleplere uygulanacağı sorusunu cevaplar.
- Yatırımın korunmasına ilişkin metinlerde, koruma kapsamına giren işlemlerin zaman sınırını çizer.
Anlaşmaların İç Hukuktaki Yeri
Anayasa uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla başvurulamaz. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalar ile kanunların aynı konuda farklı hüküm içermesi hâlinde anlaşma hükümlerinin esas alınacağı da anayasal bir kuraldır. Bu çerçeve, dosyada anlaşmaya dayanmayı güçlü bir argüman hâline getirir; ancak dayanabilmek için anlaşmanın olay tarihinde yürürlükte olduğunun gösterilmesi gerekir.
Dosyada Doğru Tarihi Tespit Etme Yöntemi
- Anlaşma metnindeki yürürlük hükmünü okuyun; tarih çoğu zaman bildirimlere bağlanmıştır.
- Yürürlük tarihinin tespitine ilişkin idari kararı ve Resmî Gazete yayımını birlikte dosyaya ekleyin.
- Olay tarihinizi bu tarihle karşılaştırarak, talebinizin anlaşma kapsamına girip girmediğini belirleyin.
- Anlaşmanın değiştirilmiş veya sona ermiş olma ihtimalini ayrıca kontrol edin.
Geçiş Dönemi Sorunları
Olayın anlaşmanın yürürlüğünden hemen önce ya da sonra gerçekleştiği dosyalar özel dikkat ister. Sürekli nitelikteki ilişkilerde, hukuki durumun hangi anda doğduğu ile hangi anda sonuç doğurduğu ayrımı yapılmalıdır. Bu ayrım yapılmadan kurulan talepler, esasa girilmeden reddedilebilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Uluslararası metinlere dayanan taleplerde tarih ve kapsam analizi teknik bir çalışma gerektirdiğinden, dosyanızın hukukçu tarafından incelenmesi önerilir.