4730 sayılı Cumhurbaşkanı kararı, 154 kV (Yalova TM – Gemlik TM) branşman noktası ile Çakıl RES TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırmanın çoğu zaman mülkiyetin tamamen devri değil, irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşmesi, bu dosyalara kendine özgü bir karakter kazandırır. Bu rehber, ağırlıklı olarak irtifak boyutuna odaklanmaktadır.
İrtifak Kamulaştırması Ne Getirir, Neyi Kısıtlar?
İrtifak kurulduğunda tapu malik üzerinde kalır; ancak hattın geçtiği koridorda kalıcı bir kullanım kısıtı doğar. Uygulamada bu kısıt şu başlıklarda kendini gösterir:
- Koridor üzerinde yapı yapılamaması veya yükseklik sınırına tabi olunması.
- Belirli boyu aşan ağaçların dikilememesi, mevcut ağaçların kesilmesi.
- Sulama, sondaj ve tarımsal makine kullanımında güvenlik mesafesine uyma zorunluluğu.
- Bakım çalışmaları için idarenin araziye erişim ihtiyacı.
Direk Yeri ile Hat Koridoru Ayrımı
Bedel hesabında iki alan birbirinden ayrılır. Direklerin oturduğu alan fiilen tamamen kullanılamaz hâle geldiği için genellikle mülkiyet kamulaştırması mantığıyla değerlendirilir. Hattın havadan geçtiği koridorda ise değer kaybı oranı üzerinden bir hesap yapılır. Malik açısından kritik nokta, bu oranın taşınmazın gerçek kullanım biçimine göre belirlenmesidir: örtü altı üretim yapılan bir arazi ile kuru tarım arazisinin uğradığı kayıp aynı değildir.
Sıklıkla Gözden Kaçan Kalemler
Keşif ve bilirkişi incelemesinde şu kalemlerin tutanağa geçirilmesi, sonradan telafisi güç kayıpların önüne geçer: parselin ikiye bölünmesi nedeniyle ulaşımı zorlaşan artık kısımlar, hat nedeniyle imar veya yapılaşma beklentisinin ortadan kalkması, mevcut zeytinlik ve meyveliklerde verim düşüşü, hayvancılık tesislerinde güvenlik mesafesi kaynaklı kullanım daralması. Bu unsurlar arazide gösterilmediğinde raporda yer almaz.
Sürecin Akışı
- Karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve parsel listesi ilan edilir.
- İdare, acele el koyma talebiyle mahkemeye başvurur.
- Mahkeme keşif yapar; bilirkişi raporu düzenlenir.
- Bedel belirlenerek bloke edilir ve el koyma gerçekleşir.
- Bedele ilişkin itirazlar dava süreci içinde tartışılır.
Kararın Kendisine İtiraz
Kamu yararı, güzergâh seçimi veya aceleliğin koşullarının bulunmadığı yönündeki iddialar idari yargıya taşınabilir. Bu yol, bedele ilişkin adli yargı sürecinden bağımsızdır ve kendi süresine tabidir. İki süreci karıştırmak, uygulamada en sık rastlanan hak kaybı nedenlerindendir.
Buradaki bilgiler yol gösterici niteliktedir ve somut bir dosyanın değerlendirmesi yerine geçmez. Parselinizin konumu ve kullanım biçimine göre farklı sonuçlar doğabileceğinden, keşif tarihinden önce bir hukukçuyla dosyanızı gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.