Enerji altyapısı yatırımlarında sıkça başvurulan acele kamulaştırma, idarenin bedel tespit süreci tamamlanmadan taşınmaza el koymasına imkân tanıyan istisnai bir usuldür. 4893 sayılı Karar, Beşikdüzü ilçesine doğal gaz ulaştırılması amacıyla ihtiyaç duyulan şehir giriş istasyonu için bazı taşınmazların bu usulle kamulaştırılmasına ilişkindir. Malik açısından süreç, kararın öğrenildiği anda değil, ilk yazışmanın yapıldığı anda başlar.
Acele Kamulaştırmayı Olağan Usulden Ayıran Nedir?
Olağan kamulaştırmada idare önce kamu yararı kararı alır, kıymet takdiri yapar, uzlaşma görüşmesine çağırır ve anlaşma sağlanamazsa mahkemeye başvurur. Acele usulde ise mahkemeden alınan el koyma kararıyla taşınmaza fiilen girilmesi öne alınır; bedelin belirlenmesi ve tapu devri sonraki aşamada tamamlanır. Bu nedenle malikin karşısına genellikle iki ayrı dosya çıkar: el koyma ve bedel tespiti.
Kararın Kendisine Karşı Hukuki Yol
Acele kamulaştırma kararı bir idari işlemdir ve hukuka aykırılığı ileri sürülerek iptali istenebilir. Bu davada tartışılan konu bedel değil, aceleliğin gerçekten var olup olmadığı, kamu yararı ile mülkiyet hakkı arasındaki dengenin gözetilip gözetilmediği ve taşınmazın projenin zorunlu güzergâhında bulunup bulunmadığıdır. İdari dava açma süresinin kısa olması, kararın Resmî Gazete yayımını takip etmeyi zorunlu kılar.
Bedel Tespiti Aşamasında Belirleyici Unsurlar
- Taşınmazın niteliği: arsa mı, tarım arazisi mi? Değerleme yöntemi bu ayrıma göre tamamen değişir
- Tarım arazilerinde ürün deseni, sulama imkânı ve verim kayıtları
- Üzerindeki yapılar, ağaçlar, kuyu ve tesisler için ayrı değer hesabı
- Taşınmazın bir kısmı alınıyorsa, kalan bölümde oluşan değer düşüklüğü
- İmar durumu ve emsal satış verileri
El Koyma Sonrası Sık Yaşanan Sorunlar
- Fiilen kullanılan alanın, kararda gösterilen alandan geniş olması; bu durum ayrı bir el atma tartışması doğurur.
- İstasyon ve boru hattı çevresinde getirilen kullanım kısıtlarının bedele yansıtılmaması.
- Tapuda hisseli mülkiyet bulunması hâlinde tebligatların bazı paydaşlara ulaşmaması.
- Mirasçılık belgesinin çıkarılmamış olması nedeniyle bedelin bankada bekletilmesi.
Belge Hazırlığı
Tapu kaydı, çap ve ölçü krokisi, varsa yapı ruhsatı, tarımsal destekleme kayıtları ve taşınmazın el koyma öncesi hâlini gösteren tarihli fotoğraflar, keşif sırasında en çok işe yarayan belgelerdir. Keşfe katılmamak ya da bilirkişi raporuna karşı somut itiraz sunmamak, bedelin düşük kalmasının en yaygın sebebidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; her taşınmazın konumu, niteliği ve proje içindeki yeri sonucu değiştirir. Size tebliğ edilen bir karar varsa, süre kaybı yaşamamak için dosyanızı vakit geçirmeden hukuki değerlendirmeye açmanız önerilir.