Yüksek gerilim iletim hatları için yapılan kamulaştırmalar, çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyetinin alınması şeklinde değil, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. 4894 sayılı Karar da Eskişehir bölgesindeki bir iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Maliklerin en çok şaşırdığı nokta, tapunun kendilerinde kalmasına rağmen taşınmazın kullanımının kalıcı olarak sınırlanmasıdır.
İrtifak Kamulaştırması Neyi Sınırlar?
Hat altında kalan koridorda yapı yapılması, belirli yüksekliğin üzerinde ağaç yetiştirilmesi ve bazı tarımsal faaliyetler kısıtlanır. Direk ayaklarının oturduğu alanlarda ise fiilen kullanım tamamen ortadan kalkar. Bu iki durumun bedeli farklı hesaplanır: direk yerleri için genellikle mülkiyet bedeline yakın bir karşılık, koridor için ise kısıtlamanın derecesine göre belirlenen bir irtifak bedeli gündeme gelir.
Bedel Hesabında Tartışılan Başlıklar
- İrtifak oranının taşınmazın gerçek kullanım kaybını yansıtıp yansıtmadığı
- Direk yerlerinin ve etrafındaki manevra alanının ölçüsü
- Hattın taşınmazı ortadan bölmesi hâlinde ortaya çıkan parçalanma zararı
- Arsa vasfındaki taşınmazlarda imar hakkının fiilen kullanılamaz hâle gelmesi
- Bahçe ve meyvelik alanlarda ağaçların yaşına göre gelir kaybı
Güzergâh İtirazının Sınırları
Malikler sıklıkla hattın kendi arazilerinden değil komşu parselden geçmesini talep eder. İdari yargıda bu talep, ancak güzergâh seçiminin teknik zorunluluğa dayanmadığı, alternatif bir hattın mevcut olduğu ve mülkiyet hakkına daha az müdahale edecek çözümün göz ardı edildiği ortaya konabilirse sonuç doğurur. Salt tercih beyanı yeterli olmaz; teknik rapor ve harita üzerinde gösterim gerekir.
Süreç Boyunca İzlenecek Adımlar
- Tebligatı ve ekindeki güzergâh krokisini, tapu kaydınızdaki parsel sınırlarıyla karşılaştırın.
- Kamulaştırma öncesi taşınmazın hâlini gösteren tarihli görüntüleri ve ürün kayıtlarını saklayın.
- Keşif gününde arazide hazır bulunun; bilirkişiye direk yerlerini ve etkilenen alanları yerinde gösterin.
- Rapora itirazınızı genel ifadelerle değil, ölçü ve emsal verisiyle destekleyerek sunun.
- Bedelin bankaya yatırıldığı hesabı ve tapudaki şerhi süreç sonunda mutlaka kontrol edin.
Hat Kurulduktan Sonra Ortaya Çıkan Talepler
Kamulaştırma tamamlandıktan sonra da, kararda yer almayan bir alana fiilen girilmesi ya da bakım çalışmaları sırasında ürüne zarar verilmesi hâlinde ayrı taleplerin gündeme gelmesi mümkündür. Bu tür zararların zamanında tespit ettirilmesi, sonradan ispatı çok güç olan bir konuyu belgelenebilir hâle getirir.
Aktarılanlar genel çerçeveye ilişkindir; bedelin miktarı her dosyada taşınmazın somut özelliklerine göre şekillenir. Elinize ulaşan bir tebligat varsa, teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması yararınıza olacaktır.