4936 sayılı Karar, Gelir Vergisi Kanunu'nun tevkifat nispetlerine ilişkin maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu'nun vergi kesintisi oranlarını düzenleyen maddelerine dayanan mevcut kararlarda değişiklik yapmaktadır. Oran değişiklikleri, vergi sorumlusu sıfatıyla kesinti yapan işletmeler için yeni bir yükümlülük yaratmaz; ancak mevcut yükümlülüğün yanlış uygulanması halinde sorumluluk doğrudan kesintiyi yapana yönelir.
Kim etkilenir
Oran değişikliği, ödemeyi yapan tarafı ilgilendirir. Kira ödemeleri, serbest meslek ödemeleri, yıllara sari inşaat işlerine ilişkin hakedişler, mevduat ve benzeri getiriler ile kâr payı dağıtımı gibi kalemlerde kesinti yapan işletmeler, sözleşme tutarları değişmese bile net ödeme tutarlarını yeniden hesaplamak zorunda kalabilir. Brütleştirme yapılan sözleşmelerde oran değişikliği maliyeti doğrudan ödemeyi yapana yansır.
Hangi ödemeye hangi oran uygulanır
Uygulamadaki en sık hata, faturanın düzenlendiği tarihe bakılarak oran seçilmesidir. Tevkifatta belirleyici olan, kural olarak ödemenin veya hesaben ödemenin yapıldığı andır. Yürürlük tarihinden önce doğmuş fakat sonra ödenen bir istihkak ile yürürlükten sonra doğup daha geç ödenen istihkak arasındaki fark, bu ölçüte göre değerlendirilmelidir. Muhasebe kayıtlarında hesaben ödeme tarihi ayrıca izlenmiyorsa, oran değişikliği dönemlerinde bu alan mutlaka açılmalıdır.
Hata fark edilirse ne yapılmalı
- Hatanın hangi dönemi ve hangi ödeme kalemini kapsadığını tespit edin.
- Eksik kesinti varsa ilgili dönem muhtasar beyannamesi için düzeltme yolunu değerlendirin.
- İdarece tespit edilmeden önce başvurulması halinde uygulanacak indirim ve pişmanlık hükümlerinin şartlarını kontrol edin.
- Fazla kesinti yapılmışsa, kesintiye maruz kalan tarafın iade talebi ile kendi düzeltme talebinizi birlikte planlayın.
Ziyaın gerçek muhatabı
Eksik kesintide idare, vergiyi kural olarak kesinti yapmakla yükümlü olandan arar. Sözleşmede karşı tarafa rücu imkânı bulunsa dahi bu, idareye karşı sorumluluğu ortadan kaldırmaz; rücu ayrı bir özel hukuk uyuşmazlığıdır. Bu nedenle oran değişikliklerinde riskin tamamı ödemeyi yapan işletmenin üzerindedir ve iç kontrol bu varsayımla kurulmalıdır.
Basit bir iç kontrol düzeni
- Ödeme kalemleri ile uygulanan oranların yer aldığı, tarih aralığı gösteren tek bir tablo
- Oran değişikliği yayımlandığında bu tabloyu güncelleyecek sorumlunun belirlenmesi
- Sözleşmelerde net veya brüt ödeme kararlaştırıldığının açıkça yazılması
- Beyan öncesi, dönem içi ödemelerin örneklem yoluyla kontrolü
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; şirketinizin ödeme kalemleri ve sözleşme yapısı farklılık göstereceğinden, oran değişikliklerinin etkisinin mali müşavir ve hukukçu ile birlikte gözden geçirilmesi önerilir.