506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, uzun yıllar boyunca işçi statüsündeki sigortalıların temel mevzuatı olmuştur. Bugün büyük ölçüde yürürlükten kalkmış olsa da, emeklilik dosyalarının önemli bir bölümünde hesaplamanın omurgası hala bu dönemdeki hizmetlere dayanır. Bu nedenle mülga bir kanun, güncel bir uyuşmazlığın merkezinde yer alabilir.
Yürürlükten Kalkmış Kanun Neden Hala Belirleyici?
Sosyal güvenlik hukukunda kural olarak, sigortalının hakkı kazanma koşulları bakımından sigortalılığın başladığı dönemin mevzuatı önem taşır. Geçiş hükümleri, önceki dönemde geçen hizmetlerin ve kazanılmış hakların korunmasını amaçlar. Dolayısıyla eski döneme ait bir gün sayısının eksik veya hiç bildirilmemiş olması, yalnızca geçmişi değil emeklilik tarihini de doğrudan etkiler.
Sigortalılık Başlangıcının Ağırlığı
Emeklilik koşulları belirlenirken ilk kez sigortalı sayılan tarih kritik eşiktir. Tek bir günlük fark bile uygulanacak koşul setini değiştirebilir. Bu yüzden hizmet dökümü alındığında ilk giriş tarihinin, işe giriş bildirgesi ve varsa ilk prim ödemesiyle karşılaştırılması gerekir.
Hizmet Tespiti Davasında Delil Düzeni
Bildirilmemiş çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davasıyla ortaya konur. Bu davada delillerin sıralaması önemlidir:
- Öncelikle yazılı kayıtlar: işyeri kayıtları, ücret bordroları, ödeme belgeleri, işe giriş-çıkış defterleri.
- Kurum kayıtları: işyeri tescil bilgileri, aynı dönemde bildirilen diğer sigortalılar.
- Tanık beyanları: tercihen aynı dönemde aynı işyerinde ya da komşu işyerlerinde çalışmış, kayden doğrulanabilir kişiler.
Yalnız tanık beyanına dayanan iddialar, kayıtlarla desteklenmediğinde ikna edici bulunmayabilir; bu nedenle dava öncesinde belge toplama aşamasına zaman ayrılmalıdır.
Hak Düşürücü Süre Tuzağı
Hizmet tespiti taleplerinde, çalışmanın geçtiği yılın sonundan işlemeye başlayan bir hak düşürücü süre bulunur. Bu süre geçtikten sonra açılan davalar esasa girilmeden reddedilebilir. Ancak çalışmanın kurum kayıtlarına herhangi bir biçimde yansımış olması halinde durum farklı değerlendirilir. Davalar iş mahkemesinde görülür ve kuruma da husumet yöneltilmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; sigortalılık dönemleri, statü ve geçiş hükümleri kişiye göre farklılık gösterdiğinden, dosyanın hizmet dökümü üzerinden ayrıca incelenmesi gerekir.