Bir suç şüphesinin nasıl araştırılacağını, hangi makamın hangi yetkiyi kullanacağını ve savunmanın hangi anda hangi imkâna sahip olduğunu belirleyen çerçeve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'dur. Bu kanun suç ve ceza tanımlamaz; yargılamanın yol haritasını çizer. Uygulamada dosyaların sonucunu belirleyen şey çoğu zaman esasa ilişkin tartışma değil, bu haritanın doğru zamanda doğru okunmasıdır.
Soruşturma Evresi: Görünmez Ama Belirleyici Dönem
Soruşturma, savcılık tarafından yürütülür ve kural olarak gizlidir. Bu gizlilik, şüphelinin savunmasız kaldığı anlamına gelmez: müdafi yardımından yararlanma, ifade sırasında susma, aleyhine olan iddiaya karşı delil toplanmasını isteme imkânları bu evrede de vardır. Pratikte en sık yapılan hata, nasılsa mahkemede anlatırım düşüncesiyle ilk ifadenin hazırlıksız verilmesidir. İlk ifade, dosyanın geri kalanının okunma biçimini belirler.
Koruma Tedbirleri ve İtiraz Refleksi
Yakalama, gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama, elkoyma ve iletişimin denetlenmesi gibi tedbirler kanunda ayrı ayrı koşullara bağlanmıştır. Bu kararların büyük bölümü için itiraz yolu açıktır ve itiraz süresi kısadır; kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde başvurulması gerekir. Tedbir kararına süresinde itiraz edilmemesi, hem kişi özgürlüğü hem de sonradan yapılacak hukuka aykırılık tartışması bakımından zemin kaybettirir.
İddianame Eşiği
Savcılık, yeterli şüpheye ulaştığında iddianame düzenler; ulaşamazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bu ikinci karara karşı da süreli itiraz imkânı bulunur. İddianamenin kabulüyle dosya kovuşturma evresine geçer ve artık yargılamanın sınırı iddianamedeki fiillerle çizilir. Bu nedenle iddianamenin hangi eylemi, hangi tarihi ve hangi delili gösterdiğini satır satır çıkarmak, savunma stratejisinin ilk adımıdır.
Duruşmada Delil Tartışması
Kovuşturma evresinde deliller mahkeme huzurunda tartışılır. Hukuka aykırı yöntemle elde edilen delilin hükme esas alınamaması, bu kanunun temel güvencelerindendir. Bu nedenle savunma yalnızca olay böyle olmadı demekle kalmaz; delilin nasıl elde edildiğini, zincirinin kopup kopmadığını ve tutanakların birbirini doğrulayıp doğrulamadığını da gösterir.
Kanun Yolları ve Takvim Disiplini
- İstinaf başvurusu için kural olarak hükmün tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün
- Temyiz yolu açık kararlarda kural olarak on beş gün
- Süre tutum dilekçesi verilip gerekçeli karar sonrası ayrıntılı gerekçe sunulması
- Tebligatın hangi adrese, hangi tarihte yapıldığının mutlaka kontrol edilmesi
Süreler hükmün türüne ve dosyanın niteliğine göre değişebildiği için her karar tebliğ edildiğinde ilk iş, o karara özgü başvuru yolunun ve süresinin tespit edilmesidir.
Burada anlatılanlar genel bir usul çerçevesi sunar. Ceza dosyalarında sonuç, isnadın niteliği ve dosyadaki delil durumuna göre değiştiği için somut olayınız bakımından bir avukatla birlikte değerlendirme yapılması yerinde olur.