5373 karar sayılı düzenleme, "154 kV (Meta Nikel TM-Demirci TM) Brş. N-Gördes Enerji İletim Hattı Projesi" kapsamında gösterilen taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarını diğer kamulaştırmalardan ayıran özellik, çoğu parselde mülkiyetin tümüyle alınmaması, bunun yerine hat koridoru boyunca irtifak hakkı kurulmasıdır. Bu fark, hem bedel hesabını hem de malikin sonraki kullanım hakkını doğrudan etkiler.
Mülkiyet Sende Kalır, Kullanım Kısıtlanır
İrtifak kamulaştırmasında tapu malikin üzerinde kalır; ancak hattın geçtiği koridorda yapılaşma, ağaç yetiştirme ve bazı tarımsal faaliyetler kalıcı olarak sınırlanır. Uygulamada malikler çoğu zaman "taşınmaz benim adıma duruyor" düşüncesiyle sürecin dışında kalmakta, oysa asıl kayıp bu kısıtlamadan doğmaktadır. Bedelin, mülkiyetin devri değil kullanım kısıtı esas alınarak hesaplanacağı baştan bilinmelidir.
Direk Yeri ile Hat Koridoru Ayrımı
- Direk yeri: genellikle mülkiyetin tamamen alındığı, sınırlı yüzölçümlü ama parselin ortasında konumlanabildiği için kullanımı en çok bozan kısımdır.
- Hat koridoru: irtifak hakkı kurulan, yüzölçümü büyük fakat kısıtlamanın nitelik olarak daha sınırlı olduğu şerittir.
- Kalan alan: kâğıt üzerinde serbest görünen, fiilen ise bölünmüş ve makineli tarıma elverişsiz hale gelmiş olabilen bölümdür.
Bilirkişi raporlarında en sık atlanan nokta, üçüncü kalemdir. Direk yerinin parselin ortasına gelmesi nedeniyle kalan alanın iki parçaya bölünmesi, ayrı bir değer kaybı kalemi olarak ileri sürülebilir.
Çok Sayıda Taşınmazı Kapsayan Kararlarda Kapsam Kontrolü
Karar ekinde birden fazla parsel listelendiğinde, ilk yapılması gereken kendi taşınmazınızın listede yer alıp almadığını ve ada-parsel bilgisinin tapu kaydıyla birebir örtüşüp örtüşmediğini doğrulamaktır. Kadastro yenilemesi görmüş bölgelerde eski parsel numaralarıyla yapılan listelemeler tereddüt yaratabilir. Ayrıca hattın parselinizden geçtiği varsayılıyorsa, güzergâh krokisinin kadastro paftasına aplike edilmiş halini talep etmek yerinde olur.
Bedel Sürecinde Kullanılabilecek Teknik Dayanaklar
- Parselin imar veya mera/orman gibi özel statülerini gösteren güncel belgeler.
- Hat geçişinden önceki yıllara ait ürün ve gelir kayıtları.
- Aynı hat üzerindeki komşu parsellerde uygulanan çözümler.
- Koridorun parseli böldüğünü gösteren ölçekli kroki ve fotoğraflar.
Bu rehber genel bir çerçeve sunar; irtifak bedeli hesaplamaları teknik ayrıntıya çok duyarlı olduğundan, kendi parselinizdeki geçiş biçimini ve kısıtlamanın kapsamını belgeleriyle birlikte hukuki değerlendirmeye sunmanız tavsiye edilir.