Bartın hattı üzerindeki 154 kV enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair 5397 sayılı karar, elektrik iletim yatırımlarında sık uygulanan bir usule dayanır. Enerji iletim hatlarında mülkiyetin tamamı devralınmak yerine çoğu zaman taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulur; direk yerleri bakımından ise mülkiyet kamulaştırması gündeme gelebilir. Bu ikili yapı, bedelin nasıl hesaplanacağını doğrudan etkiler.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırmasının Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki mülkiyetini korur, ancak hat güzergâhında kalan bölümde kullanımı sınırlanır. Direklerin oturduğu alanlarda ise fiilen tam bir kullanım kaybı doğduğundan mülkiyetin kamulaştırılması söz konusu olabilir. Tebliğ edilen belgede hangi parselin hangi statüde işleme tabi tutulduğu açıkça gösterilmelidir; bu ayrım yapılmadan bedelin doğru tartışılması mümkün değildir.
Değer Kaybının Ölçülmesi
İletim hattı altında kalan alanda tarımsal faaliyet çoğu zaman tümüyle sona ermez, fakat yapılaşma ve bazı kullanım biçimleri kısıtlanır. Bu nedenle irtifak bedeli, taşınmazın değerinin belirli bir oranı üzerinden hesaplanır ve tartışma bu oranın somut kısıtı yansıtıp yansıtmadığında düğümlenir. Aşağıdaki unsurların rapora girip girmediği kontrol edilmelidir:
- Hattın parseli hangi noktadan ve kaç metre uzunlukta kestiği
- Güzergâhın parseli ikiye bölerek kalan kısımları işlevsizleştirip işlevsizleştirmediği
- Direk yerlerinin ekim ve makine hareketine getirdiği engel
- Taşınmazın imar veya yapılaşma potansiyeli varsa bunun sınırlanması
- Mevcut ağaç, sera, sulama tesisi gibi yapısal unsurların durumu
Acele Usulde Zamanın İşleyişi
Acele kamulaştırmada mahkemenin belirlediği ilk değerin yatırılmasıyla idare hattı inşa etmeye başlayabilir. Bu aşamada taşınmazın kamulaştırma öncesindeki hâlini belgelemek kritik önemdedir. İnşaat başladıktan sonra ağaç sayımı, ürün durumu veya arazi topografyası artık eski hâliyle tespit edilemez. Bu nedenle tebligatın gelmesiyle birlikte tarih bilgisi taşıyan fotoğraf ve kayıtların oluşturulması, sonraki bilirkişi incelemesinde kanıt boşluğunu kapatır.
Rapora İtirazda Etkili Yöntem
Bilirkişi raporuna itiraz ederken bedelin genel olarak düşük bulunduğunu söylemek sonuç doğurmaz. İtirazın; hangi hesap kaleminin hangi veriye dayanmadığı, hangi emsalin bölgeyi temsil etmediği, hangi kaybın hiç hesaba katılmadığı belirtilerek kalem kalem yapılması gerekir. Ek keşif veya yeni bilirkişi heyeti talebi de bu somut gerekçelere dayandırıldığında kabul görme şansı bulur.
İki Ayrı Yargı Kolu
Bedele ilişkin uyuşmazlık asliye hukuk mahkemesinde, kamulaştırma işleminin ve kamu yararı kararının hukuka uygunluğu ise idari yargıda tartışılır. Malikin, hangi itirazını hangi mahkemeye taşıyacağını baştan ayırması, süre kaybının önüne geçer.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır; enerji hattı kamulaştırmalarında sonucu belirleyen teknik ayrıntılar parsel bazında değiştiğinden, kendi taşınmazınıza ilişkin adımları bir hukukçuyla birlikte planlamanız uygun olur.