5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, valilik ve kaymakamlık düzeyinde mülki idarenin görev ve yetkilerini düzenler. Vatandaşın bu kanunla teması genellikle soyut bir teşkilat kuralı üzerinden değil, günlük hayatı doğrudan etkileyen bir karar üzerinden gerçekleşir: bir etkinliğin sınırlandırılması, bir alana giriş çıkışın düzenlenmesi, bir işyerine ilişkin tedbir ya da bir faaliyetin geçici olarak durdurulması.
Mülki Amir Kararının Niteliği
Bu kararlar tek yanlı, icrai idari işlemlerdir; yani ilgilinin rızası olmaksızın hukuki sonuç doğurur ve uygulanabilir. Bu nitelik iki sonuç getirir. Birincisi, karar uygulanmaya başlasa bile hukuka uygunluk denetimi ortadan kalkmaz. İkincisi, karara uyulmaması ayrı bir sorumluluk doğurabileceğinden, itiraz yolu ile fiilî direnme birbirine karıştırılmamalıdır.
Kararın Denetlenebileceği Noktalar
- Yetki: kararı alan makamın coğrafi ve konu bakımından yetkili olması
- Sebep: dayanılan olgunun gerçekten mevcut ve belgeye dayalı olması
- Konu ve ölçülülük: alınan tedbirin amacı aşmaması, daha hafif bir tedbirle sonuca ulaşılıp ulaşılamayacağı
- Süre: geçici nitelikteki tedbirin süresiz hale gelmemesi
Ölçülülük değerlendirmesi, bu alandaki davalarda çoğu zaman en verimli tartışma zeminidir; çünkü idarenin tedbir alma yetkisinin varlığı genellikle tartışmalı değildir, tartışmalı olan tedbirin kapsamıdır.
Genel Düzenleyici İşlem ile Bireysel İşlem Ayrımı
Herkese yönelik bir yasaklama kararı ile yalnızca sizi ilgilendiren bir işlem, dava açma süresinin başlangıcı bakımından farklı kurallara tabidir. Genel nitelikli kararlarda ilan tarihi, bireysel işlemlerde tebliğ tarihi öne çıkar. Genel bir karara dayanılarak hakkınızda uygulama yapıldığında, hem uygulama işlemine hem dayanağına yönelme imkânı bulunduğu gözden kaçırılmamalıdır.
Yürütmenin Durdurulması Talebini Gerekçelendirmek
- Kararın size uygulandığı anı ve şeklini belgeleyin.
- Uğradığınız somut zararı sayısal ve tarihli biçimde ortaya koyun.
- Telafisi güç zarar iddiasını genel ifadelerle değil, dosyaya özgü verilerle destekleyin.
- Dava dilekçesinde iptal talebi ile birlikte yürütmenin durdurulmasını ayrıca gerekçelendirin.
Kararın uygulanmasına bağlı olarak ayrıca idari para cezası düzenlenmişse, cezaya karşı başvurulacak merci ile iptal davasının açılacağı yerin farklı olabileceği dikkate alınmalıdır; bu ayrımın gözden kaçması hak kaybının en sık sebeplerindendir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Mülki idare kararları olayın gelişimine ve dayanak belgelere göre değerlendirildiğinden, süre işlemeye başlamadan hukuki görüş alınması önerilir.