5682 sayılı Pasaport Kanunu, Türk vatandaşlarının ve yabancıların ülkeye giriş çıkışında kullanılacak belgeleri, pasaport türlerini ve pasaport verilmesine engel halleri düzenler. Uygulamada en çok soru doğuran konu, pasaport talebinin reddi veya mevcut pasaporta konulan sınırlamalardır.
Pasaport Türleri ve Hak Sahipliği
Kanun; umuma mahsus pasaport yanında hususi, hizmet ve diplomatik pasaport türlerini de düzenler. Hususi ve hizmet pasaportlarında hak sahipliği kişinin görevine veya kadro durumuna bağlı olduğundan, görevin sona ermesi belgenin geçerliliğini doğrudan etkiler. Aile bireylerine verilen pasaportlarda ise bağlı olunan kişinin durumu esas alınır.
Talebin Reddedildiği Başlıca Haller
- Yurt dışına çıkışa ilişkin adli veya idari bir kısıtlama bulunması
- Kimlik ve nüfus kayıtlarında uyuşmazlık olması
- Velayet ilişkisinde diğer velinin muvafakatinin bulunmaması
- Başvuru harç ve belgelerinin eksik olması
Çocuklar İçin Pasaport ve Velayet Sorunu
Reşit olmayan çocuk adına yapılan başvurularda, kural olarak velayet hakkı bulunan kişilerin birlikte iradesi aranır. Boşanma sonrası velayetin tek tarafta olduğu hallerde bile yurt dışına çıkış konusunda ayrı bir mahkeme kararı gerekebilir. Bu ihtimal seyahatten uzun süre önce değerlendirilmelidir.
Ret veya Kısıtlamaya Karşı Ne Yapılabilir
Pasaport verilmemesi ya da mevcut belgenin iptali idari işlemdir. Önce işlemin gerekçesinin ve dayanağının yazılı olarak istenmesi, ardından gerekiyorsa idari yargıda iptal davası açılması izlenecek yoldur. Kısıtlama bir yargı kararına dayanıyorsa, çözüm o dosya üzerinden aranmalı; idari başvuru tek başına sonuç vermez. Bu ayrımın yapılmaması, zaman kaybının en sık nedenidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme içindir. Kısıtlamanın kaynağı ve dayanağı dosyadan dosyaya değiştiğinden, somut durumda belgelerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması gerekir.