5769 sayılı Karar, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Eğitim Enstitüsü (EİTEE) arasında imzalanan ev sahibi ülke anlaşmasının yürürlük tarihinin 6 Mayıs 2022 olarak tespit edilmesine ilişkindir. Anlaşma 23 Temmuz 2020 tarihinde Ankara'da imzalanmıştır. Yürürlük tarihinin ayrı bir kararla tespiti, teknik bir formalite değildir; bağışıklık ve ayrıcalıkların hangi andan itibaren uygulanacağını belirlediği için doğrudan hukuki sonuç doğurur.
Ev Sahibi Ülke Anlaşmaları Ne Sağlar?
Uluslararası bir kuruluşun bir ülkede faaliyet göstermesi, o kuruluşun ve personelinin hangi ölçüde ev sahibi ülkenin genel rejimine tabi olacağını netleştiren bir çerçeve gerektirir. Bu çerçeve tipik olarak kuruluşun tüzel kişiliği, mal varlığının dokunulmazlığı, personelin statüsü ve kuruluşun yargı bağışıklığı gibi başlıkları kapsar. Bağışıklık, bir kişi veya kuruluşun hukuka tabi olmaması demek değildir; uyuşmazlığın hangi usulle ve nerede çözüleceğinin farklılaşması demektir.
Yürürlük Tarihinin Belirleyiciliği
Bir olayın anlaşma kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, olayın yürürlük tarihinden önce mi sonra mı gerçekleştiğine bağlıdır. Bu nedenle dosyanın ilk adımı, ihtilafa konu olgunun tarihini kesin biçimde saptamaktır. Sözleşme imza tarihi, iş ilişkisinin başlangıcı ve iddia edilen ihlalin tarihi ayrı ayrı kaydedilmelidir; bunlar aynı tarih olmayabilir.
Hangi Uyuşmazlıklar Gündeme Gelir?
- Kuruluş bünyesinde çalışanların iş ilişkisinden doğan talepleri
- Kuruluşla yapılan tedarik ve hizmet sözleşmelerinden doğan alacaklar
- Kuruluşa ait taşınır ve taşınmazlara yönelik icra takipleri
- Personelin kişisel işlemlerinin bağışıklık kapsamında olup olmadığı tartışması
Bağışıklık İtirazıyla Karşılaşıldığında
Bağışıklık savunması ileri sürüldüğünde tartışma esasa değil, önce yargı yolunun kullanılabilirliğine kayar. Burada iki ayrım pratik açıdan belirleyicidir: birincisi, işlemin kuruluşun resmî görev alanına mı yoksa özel bir ticari faaliyete mi ilişkin olduğu; ikincisi, bağışıklıktan feragat edilip edilmediği. Sözleşmelerde yer alan uyuşmazlık çözümü ve feragat kayıtları, bu tartışmanın en somut dayanağıdır. Bu nedenle sözleşme metninin tamamı, ekleriyle birlikte incelenmelidir.
Dosyayı Kurarken
- İhlal veya alacağın doğduğu tarihi belgeyle sabitleyin ve yürürlük tarihiyle karşılaştırın.
- Sözleşmedeki uyuşmazlık çözümü ve varsa feragat hükümlerini ayrı çıkarın.
- Talebinizi öncelikle kuruluşun kendi iç çözüm mekanizmasına yazılı olarak iletin.
- Yazışmaların tamamını tarih sırasına göre arşivleyin.
Uluslararası kuruluşlarla ilgili uyuşmazlıklarda usul, esastan önce gelir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; anlaşma ve sözleşme metinleri görülmeden bir yol haritası çizilmesi doğru olmaz.