154 kV Kızılcahamam-Kazan enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, çoğu malikin beklediğinden farklı bir sonuç doğurur: taşınmazın mülkiyeti kural olarak elden çıkmaz, üzerinde kalıcı bir kullanım kısıtı kurulur.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamu yararının gerektirdiği hallerde mülkiyetin tamamının alınması yerine taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulmasına imkân tanır. İletim hatlarında yaygın uygulama budur. Malik tapu sahibi olarak kalır, tarımsal kullanımını sınırlı biçimde sürdürebilir; buna karşılık hattın geçtiği koridorda yapılaşma ve belirli faaliyetler kalıcı olarak kısıtlanır. Tapu kaydına düşülen irtifak şerhi ise taşınmazın devrinde alıcı için belirleyici olur.
Bedelin Hangi Kalemlerden Oluştuğu
- Hat koridorunda kurulan irtifak nedeniyle taşınmazın değerinde meydana gelen azalma
- Direk yerlerinin kapladığı alan için ayrıca hesaplanan karşılık
- Ağaç, bağ, bahçe gibi dikili unsurların bulunması halinde bunların değeri
- Kalan kısımda tarımsal işletme bütünlüğünün bozulmasından doğan kayıp
Direk Yeri ve Koridor Genişliği Neden Önemli
Bedel tartışmasının teknik omurgasını, hattın parselin neresinden ve hangi genişlikte geçtiği oluşturur. Parselin ortasından geçen bir koridor ile kenarından teğet geçen bir koridorun etkisi aynı değildir. Aynı şekilde direk ayaklarının tarla ortasına yerleşmesi, tarımsal makine hareketini doğrudan zorlaştırır. Bu nedenle keşif öncesinde koridorun aplike edilmesini ve krokinin dosyaya girmesini talep etmek yerinde olur.
Malikin Dosya Hazırlığı
- Tapu kaydı ile birlikte parselin güncel niteliğini ve varsa dikili unsurları belgeleyin.
- Koridorun geçtiği alanı fotoğraf ve krokiyle kayıt altına alın.
- Bölgedeki gerçek satış örneklerini ve verim değerlerini derleyin.
- Bilirkişi raporuna karşı itirazlarınızı, hesaplama yöntemini hedef alarak somutlaştırın.
Hat Fiilen Kurulmuş ama İşlem Tamamlanmamışsa
Kamulaştırma işlemi tamamlanmadan hattın geçirilmiş olması hâlinde ortaya kamulaştırmasız el atma tartışması çıkar. Böyle bir durumda müdahalenin başlangıç tarihini gösteren belge ve tespitler, sonradan ileri sürülecek talebin dayanağını oluşturur; fiili durumun uzun süre kayıt altına alınmadan sürmesi ise ispatı zorlaştırır.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; irtifak bedelinin hesabı parselin niteliğine ve hattın geçiş biçimine göre değiştiğinden, itiraz hazırlığında teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yürütülmesi gerekir.