380 kV Yatağan trafo merkezi irtibatları enerji iletim hatları projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünce acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, enerji yatırımlarında sık karşılaşılan bir edinim biçimini gündeme getirir. Enerji iletim hatlarında kamulaştırma çoğunlukla mülkiyetin tamamının alınması şeklinde değil, hat güzergâhında irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Bu ayrım bedel hesabını da değiştirir.
İrtifak Kamulaştırması ile Tam Kamulaştırma Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu malik üzerinde kalmaya devam eder; ancak taşınmazın belirli bir bölümünde kullanım kısıtı doğar. Direk yerleri için genellikle mülkiyet kamulaştırması, hattın geçtiği koridor için ise irtifak hakkı söz konusu olur. Bedel, kısıtın taşınmaz değerinde yarattığı azalma esas alınarak hesaplanır.
Bedel Hesabında Gözden Kaçan Kalemler
- Direk temellerinin kapladığı alan ile makine kullanımını engellediği ek alan
- Hat koridorunda yapılaşma ve ağaçlandırma yasağının getirdiği kalıcı kısıt
- Kesilen ağaçların yaşı, cinsi ve verim durumu
- Sulama tesisi, sera veya damla sulama hattı gibi yapılara verilen zarar
- Taşınmazın hat nedeniyle bölünmesi hâlinde kalan kısımda oluşan değer kaybı
İnşaat Aşamasındaki Zararların Ayrı Takibi
Kamulaştırma bedeli, hattın kurulmasından doğan kalıcı kısıtı karşılar. Buna karşılık inşaat sırasında iş makinelerinin geçişi, geçici depolama ve yol açma nedeniyle oluşan ürün kaybı ayrı bir taleptir. Bu zararların tespiti için çalışma sürerken tarihli fotoğraf çekilmesi ve mümkünse mahkemeden delil tespiti istenmesi gerekir. Sonradan yapılan başvurularda zararın kapsamı ispatlanamaz hâle gelir.
Duruşma Öncesi Yapılması Gerekenler
- Tapu kaydı, çaplı kroki ve varsa tarımsal destekleme kayıtlarının temini
- Taşınmazın hat geçmeden önceki hâlini gösteren görsellerin arşivlenmesi
- Bölgede benzer nitelikli taşınmazlara ilişkin emsal satış araştırması
- Bilirkişi raporuna itiraz için teknik danışmanlık alınması
Bilirkişi Raporuna İtirazın Önemi
Bedel tespiti davalarında sonucu belirleyen belge, çoğunlukla bilirkişi raporudur. Raporda ağaç sayımının eksik yapılması, arazinin sulu değil kuru tarım arazisi kabul edilmesi veya kapitalizasyon hesabında yanlış veri kullanılması sık rastlanan durumlardır. Rapora karşı süresi içinde ve somut gerekçeli itiraz sunulmadığında, rapor hükme esas alınır ve sonradan düzeltilmesi güçleşir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Enerji yatırımlarına ilişkin kamulaştırma dosyalarında teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yürütülmesi gerektiğinden, taşınmazın konumuna göre ayrıca inceleme yapılması yerinde olur.