Doğal gaz dağıtım sistemleri için yapılan kamulaştırmalar, çoğunlukla taşınmazın tamamının değil, hattın geçtiği güzergâhın etkilenmesi biçiminde gerçekleşir. 6050 sayılı Karar ile Malatya ili Hekimhan ilçesinde Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından yürütülecek acele kamulaştırmada da malikin karşılaşacağı temel soru şudur: taşınmazın kalan kısmı eskisi gibi kullanılabilecek mi. Bu rehber, güzergâh tipi kamulaştırmalara özgü değer kaybı sorununu ele alır.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
Hat güzergâhlarında çoğu zaman mülkiyet devri yerine irtifak hakkı kurulur. Bu halde tapu maliki üzerinde kalır, ancak güzergâh şeridinde yapılaşma ve derin tarım faaliyeti kısıtlanır. Bedel de mülkiyetin tamamı üzerinden değil, kısıtlamanın taşınmaz değerinde yarattığı azalma üzerinden hesaplanır. Malikin ilk kontrol etmesi gereken, hangi tür kamulaştırmanın söz konusu olduğudur.
Güzergâh Şeridinin Doğurduğu Kısıtlar
- Şerit üzerinde kalıcı yapı yapılamaması
- Derin köklü ağaç dikiminin sınırlanması
- Bakım ve onarım için idareye giriş imkânı tanınması
- Parselin ikiye bölünmesi halinde tarımsal işletme bütünlüğünün bozulması
Kısmi Kamulaştırmada Değer Düşüklüğü
Kamulaştırma Kanunu, taşınmazın bir kısmının kamulaştırılması halinde kalan kısımda meydana gelen değer azalmasının da hesaba katılmasını öngörür. Kalan kısım imar veya tarım yönünden kullanılamaz hale geliyorsa, tamamının kamulaştırılmasının talep edilmesi gündeme gelebilir. Bu talep bilirkişi incelemesinde ayrıca değerlendirildiğinden, dosyaya erken aşamada girmesi gerekir.
Malikin Yapması Gerekenler
- Güzergâhın parselin neresinden geçtiğini gösteren krokiyi dosyadan temin edin.
- Şeridin genişliğini ve parseli bölme biçimini ölçülü olarak tespit ettirin.
- Mevcut sulama hattı, yol ve tesislerle çakışma varsa keşifte tutanağa geçirtin.
- Kalan kısmın kullanılabilirliğine ilişkin teknik görüşü rapordan önce hazırlayın.
İnşaat Aşamasındaki Zararlar
Hat çalışmaları sırasında güzergâh dışında kalan alanda da ürün kaybı, yol bozulması ve toprak karışması gibi zararlar doğabilir. Bu zararlar kamulaştırma bedelinden ayrı olarak talep edilebilir; ancak ispatı, çalışma öncesi ve sonrası duruma ilişkin tarihli kayıtlara bağlıdır. Çalışma başlamadan yapılan tespit, sonradan yapılan itirazdan çok daha güçlüdür.
Bu yazı genel bilgilendirme niteliğindedir; irtifak bedeli ve değer kaybı hesabı parselin konumuna göre değiştiğinden, güzergâh kamulaştırmasında teknik ölçüm ve hukuki değerlendirmenin birlikte yürütülmesi yerinde olur.