6101 sayılı Türk Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun, ilk bakışta teknik bir geçiş metni gibi görünür. Oysa uygulamada sıkça karşılaşılan soruların cevabı buradadır: yıllar önce kurulmuş bir sözleşmeye hangi kanun uygulanacak, işlemeye başlamış bir zamanaşımı süresi yeni düzenlemeden nasıl etkilenecek? Geçiş hukuku doğru kurulmadığında, esasa ilişkin en güçlü savunma dahi yanlış hükme dayandığı için sonuçsuz kalabilir.
Geçiş Hukukunun Temel Sorusu
Kural, hukuki ilişkinin doğduğu tarihte yürürlükte olan kanunun uygulanmasıdır. Bu ilke hukuki güvenliği korur: taraflar sözleşme yaparken bildikleri kurallara göre hareket etmiştir. Dolayısıyla ilk yapılacak iş, uyuşmazlığın dayandığı olayın tarihini kesin biçimde belirlemektir. Sözleşmenin imza tarihi, ifa tarihi ve ihlalin gerçekleştiği tarih birbirinden farklıysa her biri ayrı sonuç doğurabilir.
Yeni Kanunun Geçmişe Etkili Olduğu Haller
Bu ilkenin istisnaları vardır. Kamu düzenine ve genel ahlaka ilişkin hükümler ile kanunun emredici nitelikteki bazı düzenlemeleri, önceki tarihli ilişkilere de uygulanabilir. Aynı şekilde, tarafların iradesinden bağımsız olarak belirlenen içerik kuralları bakımından yeni düzenlemenin uygulanması gündeme gelir. Bu istisnalar geniş yorumlanmaya elverişli değildir; her hükmün niteliği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Zamanaşımı ve Sürelerde Geçiş
Sürelere ilişkin geçiş kuralları özel bir dikkat ister. Eski kanun döneminde işlemeye başlamış bir süre, yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle kendiliğinden sıfırlanmaz. Sürenin uzunluğu değişmişse, hangi tarihten itibaren hangi sürenin dikkate alınacağı geçiş hükümlerine göre belirlenir. Bu hesaplama hatalı yapıldığında dava zamanaşımı def’i ile karşılaşır ve esas hiç tartışılmaz.
Sürekli Borç İlişkilerinde Özellik
- Kira, hizmet ve benzeri sürekli ilişkilerde ilişki geçmişte kurulmuş olsa da sonraki dönemlere ilişkin sonuçlar tartışılır.
- Fesih, uyarlama ve bildirim usullerinde hangi rejimin geçerli olduğu ayrıca belirlenmelidir.
- Sözleşmenin yenilenmesi veya değiştirilmesi, yeni bir irade uyuşması olarak sonuç doğurabilir.
Dosya Kurarken İzlenecek Sıra
- İlişkinin kurulduğu ve ihlalin doğduğu tarihleri ayrı ayrı yazın.
- Uygulanacak hükmü belirledikten sonra süre hesabını buna göre yapın.
- Karşı tarafın dayandığı hükmün doğru dönem mevzuatı olup olmadığını kontrol edin.
Aktarılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. Geçiş hukuku değerlendirmesi tarihlere ve sözleşme metnine bağlı olduğundan, somut dosyanızda uzman görüşü alınması yerinde olur.