Enerji nakil hatlarının geçtiği taşınmazlarda kamulaştırma çoğunlukla mülkiyetin devri şeklinde değil, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Malik tapuda kayıtlı kalmaya devam eder; ancak hattın altında ve direk yerlerinde kullanımı kalıcı olarak sınırlanır. Bu rehber, hat kamulaştırmalarına özgü sorunları ele alır.
İrtifak neyi kısıtlar?
- Hat güzergâhı boyunca belirli yükseklikte yapı yapma yasağı.
- Boylu ağaç dikimi ve mevcut ağaçların budanması yükümlülüğü.
- Direk temellerinin bulunduğu alanda tarımsal kullanımın tamamen ortadan kalkması.
- Bakım ve onarım için idarenin taşınmaza girme hakkı.
Bu kısıtlamalar süreklidir. Bu nedenle bedel, geçici bir kullanım karşılığı değil, kalıcı bir sınırlamanın karşılığı olarak değerlendirilmelidir.
Bedel hesabında dikkat edilecek noktalar
İrtifak bedeli, taşınmazın tam değerinin belirli bir oranı olarak hesaplanabildiği gibi, kısıtlamanın taşınmaz üzerindeki fiili etkisi de dikkate alınır. Uygulamada maliklerin en çok gözden kaçırdığı kalemler şunlardır:
- Direk yerlerinin kapladığı alanın tamamen kullanılamaz hale gelmesi.
- Hattın parseli ortadan bölmesi nedeniyle makineli tarımın zorlaşması.
- İmar planında yapılaşmaya açık bir alanda hattın yapı hakkını fiilen ortadan kaldırması.
- Kesilen veya budanan ağaçların ayrı bir zarar kalemi oluşturması.
Kamulaştırmasız fiili kullanım
Bazı hatlar geçmişte hiçbir kamulaştırma işlemi yapılmadan taşınmazlardan geçirilmiştir. Bu durumda malik, mülkiyeti üzerinde fiilen kısıtlama bulunduğu halde herhangi bir karşılık almamış olur. Böyle hallerde açılacak talebin niteliği ve zamanaşımı tartışmaları farklıdır; hattın ne zaman kurulduğunu gösteren kayıtlar dosyanın belkemiğini oluşturur.
Güzergâh değişikliği talep edilebilir mi?
Teknik olarak eşdeğer bir alternatif güzergâh bulunduğu ve mevcut güzergâhın taşınmaza orantısız zarar verdiği gösterilebiliyorsa, bu husus idari işlemin hukuka uygunluğu denetiminde ileri sürülebilir. Ancak talebin somut teknik veriyle desteklenmesi gerekir; salt tercih beyanı sonuç doğurmaz.
Malik için hatırlatma
Hat kamulaştırmalarında dosya sayısı çok, tebligat trafiği yoğundur. Aynı köyde onlarca parsel etkilendiğinde, kendi dosyanızın gidişatını komşunuzun anlattıklarına göre değerlendirmek yanıltıcıdır; her parselin niteliği ve kısıtlanma derecesi farklıdır.
Bu yazı genel bilgi sunar; irtifak bedeli ve kısıtlamanın kapsamı parsel bazında değiştiğinden, hattın taşınmazınıza etkisini teknik ve hukuki yönleriyle birlikte inceletmeniz uygun olacaktır.