154 kV (Artvin-Tortum) branşman noktası – Barhal Havza trafo merkezi enerji iletim hattı için alınan 6900 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, güzergâhtaki bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasını konu alır. Bu rehber, kararın varlığından çok, sonrasında açılacak bedel tespiti yargılamasında malikin ne yapabileceğine odaklanır. Zira uygulamada asıl uyuşmazlık kamulaştırmanın kendisinde değil, ödenecek karşılığın miktarında çıkar.
Bedel Nasıl Oluşur?
Bedel, mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi kurulunun keşif sonrası düzenlediği rapora dayanır. Arazi niteliğindeki taşınmazlarda net gelir yöntemi, arsa niteliğindekilerde emsal karşılaştırma yöntemi esas alınır. Taşınmazın hangi nitelikte kabul edildiği, bedeli birkaç kat değiştirebilecek bir eşiktir. Dağlık ve eğimli bölgelerde parselin fiilî kullanımı ile tapu kaydındaki vasfı çoğu zaman örtüşmez; bu fark açıkça ortaya konmazsa rapor eksik veriyle hazırlanır.
Delil Eksikliği Nerede Ortaya Çıkar?
Dosyaların önemli bir kısmında malik keşifte hazır bulunur ancak elinde hiçbir yazılı belge olmaz. Sonradan sunulan itirazlar ise "raporda değerlendirilmemiş" gerekçesiyle sınırlı etki doğurur. Şu belgeler keşiften önce hazırlanmalıdır:
- Tapu kaydı, kadastro paftası ve varsa çaplı kroki
- Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, arıcılık veya hayvancılık belgeleri
- Ağaç türü ve sayısını gösteren tespitler, meyve verim dönemine ilişkin kayıtlar
- Aynı bölgede yakın tarihte gerçekleşen satışlara ait resmî kayıtlar
- Yapı, ahır, depo veya sulama tesisine ilişkin fotoğraf ve harcama belgeleri
İrtifak Hakkında Değer Kaybı Meselesi
İletim hattı koridorunda kurulan irtifak, mülkiyeti sona erdirmez ama koridor altında yapılaşmayı ve bazı tarımsal kullanımları fiilen imkânsız hâle getirir. Bu nedenle yalnızca koridorun kapladığı alan üzerinden hesap yapmak eksik kalır; hattın parseli ikiye bölmesi hâlinde geriye kalan kısımlarda oluşan kullanım ve değer kaybı ayrıca ileri sürülmelidir. Bu talep raporda karşılanmamışsa gerekçeli itirazla ek rapor istenmesi gerekir.
Rapora İtiraz Ederken Dikkat Edilecekler
İtiraz dilekçesinin "bedel düşük" demekten ibaret olması sonuç doğurmaz. Hangi verinin hatalı alındığı, hangi emsalin dikkate alınmadığı, hangi hesap kaleminin eksik olduğu tek tek gösterilmelidir. İtiraz için mahkemece verilen süre kısadır ve kaçırıldığında rapor hükme esas alınır.
Yukarıdaki değerlendirmeler yol gösterici niteliktedir; taşınmazın niteliği, bölgesel emsaller ve dosyadaki usul aşaması sonucu değiştirebilir. Somut dosyanız için profesyonel bir hukuki değerlendirme almanız önerilir.