Erzurum'un İspir ilçesindeki Yedigöller alanı, potansiyel doğal sit statüsünden çıkarılarak kesin korunacak hassas alan olarak tescil edilmiştir. Bu rehber, “potansiyel sit” aşamasının ne anlama geldiğini ve yayla, mera ile otlatma haklarının bu geçişten nasıl etkilendiğini konu alır.
Potansiyel doğal sit aşaması nedir?
Bir alanın doğal değer taşıdığı yönünde başvuru veya tespit bulunduğunda, bilimsel değerlendirme tamamlanana kadar alan geçici olarak potansiyel doğal sit şerhiyle izlenir. Bu aşama koruma sağlar ama nihai değildir; değerlendirme sonunda alan ya bir sit kademesine alınır ya da statü dışına çıkarılır. 6939 sayılı kararla Yedigöller bakımından bu belirsizlik, en yüksek koruma kademesi lehine sonuçlanmıştır.
Yüksek dağ göl sistemlerinde koruma neyi kapsar?
- Göl aynası, kıyı kuşağı ve besleme havzasındaki müdahaleler bir bütün olarak değerlendirilir.
- Yol açma, su alma yapısı, hidroelektrik ve turizm tesisi gibi kalıcı yapılar kural olarak dışlanır.
- Bitki örtüsünün tahribi, taş alımı ve araç trafiği sınırlandırılabilir.
- Doğa yürüyüşü ve kamp gibi kullanımlar için taşıma kapasitesine göre kural konulabilir.
Yaylacılık, mera ve otlatma hakkı
Bölgedeki en somut mesele, geleneksel yaylacılık faaliyetidir. Mera, yaylak ve kışlakların tahsis ve kullanım rejimi 4342 sayılı Mera Kanunu kapsamındadır; koruma statüsü ise ayrı bir mevzuattan gelir. İki rejim çakıştığında, otlatma planı ve tahsis kararı ile koruma ilke kararlarının birlikte okunması gerekir. Uygulamada tavsiye edilen yol, köy tüzel kişiliği veya kooperatif eliyle otlatma kapasitesine ilişkin resmî kaydın çıkarılması ve statü sonrası kısıtlamaların bu kayıtla karşılaştırılmasıdır.
Yayla evleri ve mevcut yapılar
Yayla evlerinin çoğu tapusuz veya zilyetliğe dayalıdır. Statü sonrası tadilat ve onarım talepleri, koruma kurulu izni olmadan karşılanmaz. Yıkım veya kullanımdan men işlemi ile karşılaşan kişilerin, işlemin tebliğinden itibaren idari yargıya başvurma süresini takip etmesi gerekir; bu süre yapı sahibinin kişisel durumuna göre değil, tebligat tarihine göre hesaplanır.
Kararın denetlenmesi
Tescil kararına karşı Danıştay'da iptal davası açılabilir. Dava dilekçesinde alanın koruma değeri tartışılırken, kısıtlamanın ölçülülüğü ve alternatif kullanım imkânlarının değerlendirilip değerlendirilmediği ayrıca ileri sürülebilir. Bilirkişi incelemesinde ekoloji ve hidroloji uzmanlığı belirleyici olur.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; yayla, mera veya parsel bazındaki hak iddiaları belgelere bağlı olduğundan, başvuru öncesinde dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.