7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş uyuşmazlıklarının görüleceği mahkemeleri ve bu davalarda uygulanacak usulü düzenler. Kanunun uygulamadaki en belirleyici yeniliği, işçi ve işveren arasındaki birçok uyuşmazlıkta arabuluculuğa başvurulmasının dava şartı hâline getirilmesidir. Bu nedenle iş davasında ilk tartışma çoğu zaman esasa değil, usule ilişkindir.
Dava Şartı Arabuluculuk Nerede Zorunludur
Kural olarak, kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ile tazminatı taleplerinde ve işe iade talebinde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu davaları bu kapsamın dışında tutulmuştur. Zorunlu olduğu hâlde arabulucuya başvurmadan açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir; bu da zaman ve masraf kaybı demektir.
İşe İade Talebinde Takvim Neden Bu Kadar Sıkı
Feshin geçersizliği iddiasında bulunan işçinin, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Anlaşmaya varılamaması hâlinde ise son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması aranır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında telafisi bulunmaz. Uygulamada en sık görülen hata, arabuluculuk sürecinin uzayacağı beklentisiyle son tutanak tarihinin takip edilmemesidir.
Yetkili Mahkemenin Belirlenmesi
- Genel kural: davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi
- Seçimlik yetki: işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi
- Birden fazla davalı bulunması hâlinde bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi
- İş sözleşmesine konulan aksi yönde yetki kayıtları geçersizdir
Yetkisiz mahkemede açılan dava yetki itirazıyla karşılaşır; itiraz kabul edilirse dosya yetkili mahkemeye gönderilir ancak süreç aylarca uzayabilir. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce işyerinin fiilî adresi ve şirketin ticaret sicilindeki merkezi birlikte kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı ve Alacak Kalemleri
7036 sayılı Kanunla yapılan düzenleme sonucunda kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat ve yıllık izin ücreti alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Ücret, fazla mesai ve benzeri kalemler ise kendi zamanaşımı rejimine tabidir. Talep edilen her kalem için zamanaşımının ayrı hesaplanması, sonradan yapılacak ıslah taleplerinde de belirleyici olur.
Arabuluculuk Toplantısına Hazırlıksız Gitmemek
Arabuluculuk aşaması sadece bir formalite değildir. Bordro, puantaj, işe giriş çıkış kayıtları ve banka ödeme dökümleri toplantı öncesinde toplanmazsa, gerçekçi bir hesap yapılamaz ve ya olması gerekenin altında anlaşma imzalanır ya da anlaşma imkânı boşa gider. Anlaşma belgesinin kapsamı, hangi alacakların sona erdiği bakımından sonradan dar yorumlanamayacak şekilde açık yazılmalıdır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir. İş uyuşmazlıklarında süreler kısa ve kesin olduğundan, fesih veya alacak talebi gündeme geldiğinde vakit kaybetmeden hukuki destek almanız önerilir.