7062 sayılı Kanun, Yüksek Seçim Kurulunun teşkilat yapısını ve görevlerini düzenlemektedir. Seçim hukukunun ayırt edici özelliği, uyuşmazlıkların olağan yargılama takvimine göre çok daha kısa sürelerde ve kendi içinde kapalı bir merci zinciriyle çözülmesidir. Bu nedenle usul bilgisi, esas kadar belirleyicidir.
Kurulun Yeri ve İşlevi
Yüksek Seçim Kurulu, seçimlerin başlamasından sonuçlarının kesinleşmesine kadar geçen sürecin düzenli yürütülmesinden sorumlu, kendine özgü konumu olan bir kuruldur. Seçim işlerinin idaresi kadar, alt seçim kurullarının kararlarına yönelik itirazların incelenmesi de görev alanındadır. Kurulun bu ikili işlevi, bir işlemin idari mi yoksa yargısal denetim niteliğinde mi olduğu tartışmasını beraberinde getirir.
İtiraz Zinciri Nasıl İşler
- Sandık düzeyindeki itirazlar öncelikle sandık kuruluna yapılır ve tutanağa geçirilir.
- Sandık kurulu kararına karşı ilçe seçim kuruluna başvurulur.
- İlçe kararları, kanunda öngörülen hâllerde il seçim kurulu önüne taşınır.
- Son aşamada Yüksek Seçim Kurulu incelemesi gündeme gelir.
Zincirin bir halkası atlandığında, sonraki merci işin esasına girmeden başvuruyu reddedebilir. Bu nedenle itirazın yapıldığı yer kadar, o aşamada tutanağa geçirilmiş olması da önemlidir.
Sürelerin Neden Bu Kadar Kısa Olduğu
Seçim takvimi bir bütündür; bir aşamadaki gecikme sonraki tüm işlemleri etkiler. Bu yüzden itiraz süreleri saat ve gün ölçeğinde belirlenir. Uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı, itiraz konusunun oy verme günü tutanağa geçirilmemiş olması ve sonradan ispat edilememesidir. Sandık başında tutulan tutanak, sonradan üretilemeyecek bir delildir.
Kararların Kesinliği ve Denetim Sorunu
Anayasal düzende Yüksek Seçim Kurulu kararlarına karşı başka bir mercie başvurulamayacağı kabul edilmiştir. Bu kural, seçim uyuşmazlıklarında hak arama yolunun kurul içindeki aşamalarla sınırlı kalmasına yol açar. Bireysel başvuru bakımından da seçim konularının kapsamı sınırlı biçimde yorumlanmaktadır. Dolayısıyla stratejinin tamamı, süreç içindeki itiraz aşamalarına yoğunlaştırılmalıdır.
Siyasi Parti ve Aday Temsilcileri İçin Hazırlık
Müşahit görevlendirmelerinin yazılı olması, itiraz dilekçesi taslaklarının önceden hazırlanması ve her sandık için ayrı dosya tutulması, seçim günü yaşanan zaman baskısını azaltır. İtiraz gerekçesinin somut sandık numarasıyla eşleştirilmemesi, kurul incelemesinde en çok karşılaşılan eksikliktir.
Bu metin genel bilgilendirme içindir; seçim takvimi yürürken yapılacak her başvuruda güncel kurul genelgeleri ve o seçime özgü takvim ayrıca kontrol edilmelidir.