Ağrı ili Eleşkirt ilçesinde doğal gaz arzı için gerekli RMA şehir giriş istasyonunun yapımı amacıyla, Esentepe köyü sınırlarındaki 202 ada 25 parsel numaralı taşınmazın Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Bu tür kararların ortak özelliği, tek bir parseli hedef almasıdır; dolayısıyla süreç, güzergâh boyunca yüzlerce taşınmazı kapsayan projelere kıyasla çok daha hızlı ilerler ve malikin tepki verme penceresi dardır.
Acele kamulaştırmayı olağan usulden ayıran nokta
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma görüşmesi yapar, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar; taşınmaza fiilen el atılması bu sürecin sonundadır. Acele kamulaştırmada ise sıralama değişir: idare mahkemeden alacağı el koyma kararıyla taşınmazı kullanmaya başlayabilir, bedelin kesin tespiti sonraya bırakılır. Malik açısından bu, mülkiyetin değil ama fiilî kullanımın çok erken elden çıkması demektir.
Kararın öğrenilmesi ve dava yolu
Acele kamulaştırma kararı idari bir işlemdir ve idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Burada en sık yapılan hata, mahkemeden gelen bedel tespiti tebligatını beklemek ve idari dava süresini kaçırmaktır. Kararın Resmî Gazete'de yayımı, tebliği veya idarenin taşınmaza girmesiyle öğrenilmesi arasındaki farkın dosyaya yansıtılması, süre tartışmasında belirleyici olur. Bu nedenle bildirim evrakının zarfı, tebliğ mazbatası ve varsa kroki fotoğrafları tarihli biçimde saklanmalıdır.
Bedelin gerçek karşılığa ulaşması için ne gerekir
Bedel tespiti dosyasında malikin rolü pasif değildir. Parselin niteliği (arazi mi arsa mı), sulama imkânı, mevcut dikili ağaç ve ürün varlığı, yapı ve müştemilat durumu, ulaşım ve imar verileri bilirkişi raporunun temelini oluşturur. Keşif öncesinde bu unsurları belgelemek, keşif sırasında beyanı tutanağa geçirtmek ve rapora karşı gerekçeli itiraz sunmak, sonradan telafisi güç kayıpları önler.
Enerji yatırımlarına özgü teknik itirazlar
- İstasyonun konumu için parselin tamamının mı yoksa bir kısmının mı zorunlu olduğu
- Kısmen kamulaştırma hâlinde geriye kalan alanın kullanılabilirliğini yitirip yitirmediği
- Kamu yararı ile aceleliğin ayrı ayrı gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği
- Alternatif güzergâh veya komşu parsel değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı
İlk hafta için pratik adımlar
Tapu kaydı ve takyidat belgesi çıkarılmalı, güncel çap ve imar durumu istenmeli, taşınmazın mevcut hâli tarihli fotoğraf ve varsa uydu görüntüsüyle kayıt altına alınmalı, birden fazla paydaş varsa vekâlet ve tebligat adresleri tek listede toplanmalıdır. Kira ya da ortakçılık ilişkisi varsa, hasat ve sözleşme kaybı ayrı bir kalem olarak gündeme getirilebilir.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel çerçeve sunar. Parselin özellikleri, kararın tebliğ biçimi ve dosyanın bulunduğu aşama sonucu değiştirdiğinden, adım atmadan önce evrakın bir hukukçu tarafından incelenmesi yerinde olur.