Mardin ili Midyat ilçesi Ulucami Mahallesi Estel kentsel sit alanında yer alan ve tescilli yapı statüsündeki Matiate yeraltı şehrine yönelik çevre düzenleme projesinin uygulanabilmesi amacıyla bazı taşınmazların Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 7425 sayılı Karar, koruma hukuku ile kamulaştırma hukukunun kesiştiği bir örnektir.
Koruma ile Kamulaştırmanın Kesişimi
Kültür varlıklarının korunması amacıyla yapılan kamulaştırmalar, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ile 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun birlikte uygulandığı bir alandır. Kamulaştırmanın amacı burada bir altyapı yatırımı değil, tescilli varlığın çevresinin düzenlenmesi ve korunmasıdır. Bu amaç farkı, kamu yararı denetiminde de kendini gösterir: idarenin projesinin koruma amacına hizmet ettiğini somut olarak ortaya koyması beklenir.
Kentsel Sit Alanındaki Taşınmazın Değerlendirilmesi
Kentsel sit alanındaki bir taşınmazın bedeli belirlenirken, üzerindeki koruma kısıtlarının değere etkisi tartışma konusu olur. Malik, kısıtların değeri düşürücü unsur olarak tek yanlı kullanılmasına itiraz edebilir; zira aynı kısıtlar taşınmazın bulunduğu bölgenin tarihi ve turistik niteliğinden kaynaklanan değer artışıyla birlikte ele alınmalıdır. Emsal seçiminde, benzer koruma statüsündeki taşınmazların gözetilip gözetilmediği raporda mutlaka kontrol edilmelidir.
Malikin Önündeki İki Ayrı Dava
Bu tür dosyalarda birbirinden bağımsız iki hukuki yol bulunur. Birincisi, acele kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari yargıda açılacak iptal davasıdır; burada aceleliğin ve kamu yararının varlığı tartışılır. İkincisi, adli yargıda görülen ve bedelin belirlendiği bedel tespiti ve tescil davasıdır. İptal davası açılmış olması bedel davasının yürümesini kendiliğinden durdurmaz; bu nedenle bedel dosyasındaki keşif ve rapor aşamaları ihmal edilmemelidir.
Süreç Yönetiminde Öncelik Sırası
- Kararın yayım tarihini ve size yapılan tebligatın tarihini ayrı ayrı kaydedin.
- Taşınmazın tescil durumunu ve üzerindeki koruma şerhlerini tapudan çıkarın.
- Yapının koruma kurulunca belirlenen grubunu ve buna bağlı kullanım rejimini öğrenin.
- İdari yargı süresi dolmadan iptal davası açıp açmayacağınıza karar verin.
- Bedel davasında keşfe katılın ve rapora süresinde itiraz edin.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Tescilli yapılar ve sit alanlarında bedel değerlendirmesi özellik gösterdiğinden, dosyanızın somut koşullarına göre ayrıca hukuki inceleme yapılması yerinde olur.