Kamulaştırma bilgileri ve güzergâhları gösterilen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların elektrik dağıtım idaresince acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, diğer kamulaştırma dosyalarından önemli bir noktada ayrılır: enerji nakil hatlarında çoğu zaman taşınmazın mülkiyeti değil, üzerinde irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu ayrım hem bedeli hem de malikin taşınmazla ilişkisini kökten değiştirir.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
Mülkiyet kamulaştırmasında taşınmaz idareye geçer ve malikin ilişkisi tamamen sona erer. İrtifak kamulaştırmasında ise tapu malik adına kalmaya devam eder; ancak hat güzergâhı boyunca kullanım kısıtlanır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca bu durumda ödenecek bedel, taşınmazın tam değeri değil, kısıtlamanın taşınmazda yarattığı değer azalmasıdır. Malikin en sık yaşadığı hayal kırıklığı, tam bedel beklerken kısıtlılık bedeliyle karşılaşmaktan doğar.
Değer Azalması Nasıl Belirlenir?
- Direk yerlerinin kapladığı alan çoğu zaman mülkiyet olarak kamulaştırılır; hat koridoru ise irtifaka konu olur. Bu iki alanın ayrı ayrı ölçülmesi gerekir.
- Güzergâhın parseli ortadan bölmesi, kalan kısımların bağımsız kullanılabilirliğini azaltıyorsa bu husus ayrıca dile getirilmelidir.
- Tarımsal kullanımda, hat altında yapılamayacak faaliyetler ile ekipman yüksekliği sınırı somut biçimde ortaya konmalıdır.
- İmar durumu yapılaşmaya elverişli bir parselde hattın yapı yasağı doğurması, değer azalmasını belirgin biçimde artırır.
Güzergâh İtirazının Yeri
Malikler zaman zaman hattın kendi parselinden geçmesine itiraz etmek ister. Güzergâh seçimi teknik ve idari bir tercihtir; buna yönelik itirazın yeri bedel davası değil, kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda açılacak iptal davasıdır. Bedel davasında güzergâh tartışması yürütmek, süreyi uzatmaktan başka sonuç doğurmaz. Buna karşılık, güzergâhın belirlenmesinde taşınmaza gereksiz ölçüde geniş bir koridor ayrıldığı iddiası bedel yönünden de anlam taşır.
Hattın Kurulmasından Sonra Doğabilecek Talepler
- İrtifak sınırının dışına taşan fiilî kullanım varsa, bu durum ayrı bir el atma iddiasına dayanak olabilir.
- Bakım çalışmaları sırasında ürün veya yapıya verilen zarar, kamulaştırma bedelinden bağımsız olarak talep edilebilir.
- Hattın sonradan güçlendirilmesi veya kapasitesinin artırılması, yeni bir kısıtlama doğuruyorsa yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Toplu Kamulaştırmalarda Malikin Dikkat Etmesi Gerekenler
Enerji nakil hattı kararları çok sayıda parseli aynı anda kapsar. Bu nedenle tebligatlar toplu yürütülür ve bireysel bildirimin gözden kaçması ihtimali yükselir. Parselinizin karara ekli listede yer alıp almadığını ada-parsel numarası üzerinden bizzat kontrol etmek, sürecin en başında yapılması gereken işlemdir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir; irtifak koridorunun genişliği ve taşınmazınızın kullanım şekli bedeli doğrudan etkilediğinden, keşif aşamasından önce teknik ve hukuki destek almanız önerilir.