8082 sayılı Karar ile 2024 yılı yatırım programının kabulü ve uygulanmasına ilişkin usul belirlenmiştir. Yatırım programı, kamu idarelerinin hangi projeyi hangi ödenekle yürüteceğini gösteren bağlayıcı bir çerçevedir. Bu çerçevenin hukuki önemi, yatırımcı idarenin yetkisini ve yüklenicinin alacağının dayanağını doğrudan etkilemesinden gelir.
Programda Yer Almanın Hukuki Anlamı
Bir işin yatırım programında proje numarasıyla yer alması, o iş için harcama yapılabilmesinin ön koşuludur. Programda yer almayan veya ödeneği bulunmayan bir iş için ihaleye çıkılması, sonradan hem mali denetim bulgusuna hem de yüklenici alacağının tahsilinde gecikmeye yol açar. Yüklenici tarafından bakıldığında ise ihale ilanında görünmeyen ödenek sıkışıklığı, hakediş ödemelerinin dönem sonuna sarkması demektir.
Revizyon, Aktarma ve Karakteristik Değişikliği
Proje maliyeti, süresi veya kapsamı değiştiğinde programda revizyon gerekir. Uygulamada en çok karşılaşılan sorunlar şunlardır:
- İş artışı yapılırken program revizyonunun geriden gelmesi
- Ödenek aktarmasının onay tarihinin hakediş tarihiyle uyuşmaması
- Projenin karakteristiğinde yapılan değişikliğin sözleşmeye yansıtılmaması
- Çok yıllı işlerde sonraki yıl diliminin belirsiz bırakılması
Yüklenici Açısından Gecikme Faizi ve Süre Uzatımı
Ödenek yetersizliği nedeniyle işin yavaşlatılması hâlinde asıl mesele, gecikmenin idarenin mi yüklenicinin mi kusurundan doğduğunun ispatıdır. İş programının idare talimatıyla değiştirildiğini gösteren yazılar, şantiye günlük raporları ve ödeme emirlerinin tarih dizisi bu ispatın omurgasını oluşturur. Sözlü talimatla durdurulan işlerde yüklenicinin en sık yaptığı hata, durdurmayı yazılı olarak teyit ettirmemektir.
İdare Personeli İçin Kontrol Sırası
- İşin program numarasını, ödenek tutarını ve dönemini kontrol edin.
- Sözleşme bedeliyle ödenek arasındaki farkı yazılı olarak üst yönetime bildirin.
- Revizyon talebini gerekçesi ve hesabıyla birlikte zamanında iletin.
- Onay gelmeden iş artışına dair talimat vermekten kaçının.
Uyuşmazlığın Görüleceği Yol
Yatırım programına ilişkin işlemler idari nitelikte olduğundan, doğrudan programa yönelen itirazlar idari süreçte ele alınır. Buna karşılık ödeme, gecikme ve fesih tartışmaları büyük ölçüde sözleşme hükümlerine ve o hükümlerin uygulanma biçimine bağlıdır. Bu ayrımın başta doğru yapılması, yanlış merciye yapılan başvuru nedeniyle süre kaybını önler.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır. Belirli bir proje veya hakediş uyuşmazlığında dosyadaki yazışmalar ve sözleşme metni birlikte değerlendirilmeli, gerekirse hukuki görüş alınmalıdır.