Nüfus planlaması hizmetleri, sağlık personelinin yetkisi, hastanın aydınlatılması ve rızanın alınma biçimi bakımından ayrıntılı kurallara bağlanmıştır. Bu alandaki uyuşmazlıkların büyük bölümü, tıbbi uygulamanın kendisinden çok, öncesindeki bilgilendirme ve rıza sürecinin belgelenmemiş olmasından kaynaklanır. Rehber, sağlık kuruluşları ve başvuranlar bakımından bu sürecin nasıl kurulacağını ele alır.
Yetkili Personel ve Uygulama Yeri
Her hizmet türü için hangi meslek grubunun yetkili olduğu ve uygulamanın hangi nitelikteki sağlık kuruluşunda yapılabileceği belirlenmiştir. Yetkisiz kişi tarafından ya da uygun olmayan bir ortamda yapılan uygulama, sonucu tıbben başarılı olsa dahi idari ve cezai sorumluluk doğurabilir. Kuruluşların, personelinin sertifika ve yetki belgelerini güncel tutması bu nedenle sadece bir formalite değildir.
Aydınlatılmış Onam Sürecinin Unsurları
- Uygulamanın niteliği, geri dönüşü olup olmadığı ve alternatifleri
- Başarısızlık ihtimali ve olası komplikasyonlar
- Uygulamanın kalıcı sonuç doğurup doğurmadığı
- Onam formunun standart metin dışında, kişiye özgü açıklamaları içermesi
- Onamın uygulamadan makul süre önce alınmış olması
Kişisel Verilerin Korunması Boyutu
Bu alandaki kayıtlar, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer alan sağlık verileridir. Bu nedenle işlenmesi, saklanması ve üçüncü kişilerle paylaşılması sıkı koşullara tabidir. Kayıtlara erişim yetkisinin sınırlandırılması, erişim loglarının tutulması ve saklama süresi politikasının belirlenmesi, sağlık kuruluşlarının ihmal ettiğinde yaptırımla karşılaştığı başlıca noktalardır. Aile bireyleri dahil olmak üzere üçüncü kişilere bilgi verilmesi de ilgili kişinin açık rızası olmadan mümkün değildir.
Uyuşmazlık Doğduğunda
Bir zarar iddiası gündeme geldiğinde ilk incelenen belge dosyanın kendisidir. Onam formunun boş, matbu veya sonradan doldurulmuş görünmesi, sağlık kuruluşunun savunmasını ciddi biçimde zayıflatır. Hasta tarafında ise, uygulamanın hangi sonucu doğurduğu ile bilgilendirilen sonucun farklı olduğunun ortaya konması esastır. Kamu sağlık kuruluşlarında görülen olaylarda idari yargı, özel kuruluşlarda ise adli yargı yolunun işletilmesi gerektiği, başvuru öncesinde netleştirilmelidir.
Kuruluşlar İçin Kontrol Listesi
- Personel yetki belgelerini dönemsel olarak gözden geçirin.
- Onam formlarını hizmet türüne göre ayrıştırın ve kişiye özel alanlar bırakın.
- Kayıt erişimlerini rol bazlı yetkilendirmeyle sınırlayın.
- Aydınlatma metinlerini ve veri saklama sürelerini yazılı politikaya bağlayın.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Sağlık hizmetine ilişkin sorumluluk değerlendirmeleri tıbbi ve hukuki incelemeyi birlikte gerektirdiğinden, somut olayda uzman görüşü alınması yerinde olacaktır.