Denizli ilinde kurulacak Karaismailler Regülatörü ve HES üretim tesisi için gerekli olan bazı taşınmazların, tapuda Hazine adına tescil edilmek üzere Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8809 sayılı Karar, hidroelektrik projelerine özgü sorunları beraberinde getirir. Regülatör, iletim kanalı, cebri boru ve santral binası gibi unsurlar dere yatağı boyunca uzandığından, kamulaştırma çoğu zaman şerit biçiminde ve farklı vasıflardaki taşınmazları kapsar.
Dere Yatağı Çevresindeki Arazilerin Vasıf Sorunu
HES güzergâhındaki taşınmazlar tapulu tarım arazisi olabileceği gibi, mera, orman ya da Hazine'ye ait alan da olabilir. Vasıf, kimin bedel alacağını doğrudan belirler. Uzun yıllardır kullanılan ancak tapusu bulunmayan araziler bakımından, kullanımın hukuki dayanağının ortaya konulması gerekir. Mera vasıflı alanlarda bedel köy tüzel kişiliği ya da ilgili idareye ödenebilir; bireysel kullanıcının talebi ise ayrı bir değerlendirmeye tabidir.
Sulama Hakkı ve Su Kullanımı
Regülatör kurulması, dereden yararlanan çiftçiler bakımından sulama düzeninde değişiklik yaratabilir. Kamulaştırma kapsamına girmeyen ancak sulaması etkilenen parsel malikleri, doğrudan bedel dosyasının tarafı değildir; buna karşılık uğradıkları zararı ayrı hukuki yollarla ileri sürebilirler. Bu ayrımın bilinmemesi, yanlış dosyada geçirilen zamana yol açar.
Bedel Tespitinde Öne Çıkan Başlıklar
- Parselin sulu tarım arazisi olup olmadığı ve bunun gelire etkisi
- Üzerindeki bağ, bahçe ve ağaçların yaşı ile verim durumu
- Su kuyusu, sulama tesisi, depo gibi yapıların ayrı değerlendirilmesi
- Şerit hâlinde alınan alanların parselde yarattığı bölünme zararı
- Kalan kısma ulaşımın kesilip kesilmediği
Çevresel Etki Süreçlerinin Ayrı Yolu
HES projelerinde kamulaştırmaya karşı açılan davalar ile çevresel etki değerlendirmesi işlemlerine karşı açılan davalar birbirinden ayrıdır. Malik yalnızca kendi taşınmazının kamulaştırılmasına itiraz edebilirken, projenin çevresel boyutuna ilişkin süreçler farklı hukuki menfaat ve farklı taraf yapısıyla yürür. Her iki yolun kendine özgü süreleri bulunduğundan, ikisinin karıştırılmaması gerekir.
Malik İçin Sıralı Kontroller
- Karar ekindeki parsel listesinde taşınmazınızı ve alınan yüzölçümünü doğrulayın.
- Tapu kaydındaki vasıf ile fiilî kullanımı karşılaştırın.
- Sulama ve ağaç envanterini keşiften önce belgeleyin.
- İptal ve bedel yollarını süresi içinde ayrı ayrı yürütün.
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; güzergâhın her parseldeki geçiş biçimi ve arazi vasfı sonucu değiştirdiğinden, dosyanızın ayrıntılı olarak incelenmesinde yarar bulunmaktadır.