8837 sayılı Karar, taraf olunan bazı milletlerarası anlaşmaların hangi tarihte yürürlüğe girdiğini tespit etmektedir. İlk bakışta teknik ve sonuçsuz görünen bu tespit, somut bir uyuşmazlıkta hangi kural setinin uygulanacağını belirlediği için doğrudan sonuç doğurur.
İmza, Onay ve Yürürlük Aynı Şey Değildir
Bir anlaşmanın müzakere edilip imzalandığı tarih, onaylandığı tarih ve fiilen yürürlüğe girdiği tarih çoğunlukla birbirinden farklıdır. Anlaşmalar genellikle tarafların onay belgelerini teati etmesinden veya bildirimden sonra belirli bir sürenin dolmasıyla yürürlük kazanır. Bu nedenle dosyanızdaki olayın tarihi anlaşmanın yürürlük tarihinden önceyse, anlaşma hükümlerine dayanmak kural olarak sonuç vermez.
İç Hukuktaki Konumu
Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamaz. Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hüküm taşıması hâlinde anlaşma hükmü esas alınır. Yürürlük tarihinin resmî bir kararla tespit edilmesi, bu üstünlüğün hangi andan itibaren işlediğini gösterir.
Pratikte Hangi Dosyalarda Fark Yaratır?
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında hangi vergilendirme dönemine uygulanacağı
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında yurt dışı hizmetlerin birleştirilmesi talepleri
- Adli yardımlaşma ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması ile tenfizi istemleri
- Tercihli menşe ve gümrük vergisi indirimlerinden yararlanma iddiaları
Dilekçede Nasıl Kullanılır?
- Uyuşmazlığa konu işlem, ödeme ya da vakıanın tarihini kesin biçimde belirleyin.
- Bu tarihi anlaşmanın yürürlük tarihiyle karşılaştırıp hangi dönemde kaldığını gösterin.
- Anlaşmanın Resmî Gazete'de yayımlanan metnini ve yürürlük tespitini dilekçenize ekleyin.
- Anlaşma metninin geçiş hükümlerini ayrıca inceleyin; bazı anlaşmalar geriye etkili uygulamayı sınırlı biçimde düzenler.
Sık Yapılan Hata
Uygulamada en çok karşılaşılan yanlış, anlaşmanın imza tarihine dayanarak hak talep edilmesidir. Bu durumda idare veya mahkeme talebi esasa girmeden zaman bakımından uygulanamazlık nedeniyle karşılar. Anlaşmanın metnine değil, yürürlük tespitine bakmak gerekir.
Yukarıdaki değerlendirme yol gösterici bir çerçevedir; anlaşmanın kapsamı, çekinceler ve dosyanın kendine özgü tarihleri birlikte incelenmeden sonuca varılmamalı, gerektiğinde hukuki destek alınmalıdır.