Ankara ilinde CENSTORAGE-2 Cengiz GES elektrik üretim tesisinin yapımı amacıyla bazı taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8899 sayılı Karar, başlığında kanun ifadesi geçse de teknik olarak bir kanun değil, Cumhurbaşkanı kararı niteliğinde bir idari işlemdir. Bu nitelik farkı taşınmazı karara konu olan malik bakımından doğrudan sonuç doğurur: izlenecek yol anayasal denetim değil, idari yargıdır.
Kararın Hukuki Niteliği Neden Belirleyici?
Acele kamulaştırma, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda öngörülen olağan sürecin kısaltılmış halidir. Olağan usulde idare önce satın alma görüşmesi yapar; acele usulde ise taşınmaza el konulması bedel tespiti tamamlanmadan mümkün hale gelir. Bu nedenle malikin karşısına çoğu zaman önce şantiye faaliyeti, sonra dosya çıkar.
Enerji Yatırımlarında Acele Usulün Sınırı
Aceleliğin varlığı tek başına yatırımın ekonomik değeriyle değil, gecikmesinde sakınca bulunan somut ve olağanüstü bir durumla açıklanmak durumundadır. Elektrik üretim tesisi kaynaklı dosyalarda tartışma çoğunlukla şu noktalarda yoğunlaşır:
- Kararın gerekçesinde aceleliğin somut olguyla ortaya konulup konulmadığı
- Kamulaştırılan alanın, projenin gerçek ihtiyacını aşıp aşmadığı
- Tesis için mülkiyetin tamamının mı yoksa irtifak hakkının mı yeterli olduğu
Malik İçin İki Ayrı Dava Hattı
Uygulamada birbirine karıştırılan iki süreç paralel yürür. Birincisi, acele kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiasıyla idari yargıda açılan iptal davasıdır; Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılan davalar ilk derece sıfatıyla Danıştay'da görülür ve idari yargıda genel dava açma süresi altmış gündür. İkincisi, idarenin asliye hukuk mahkemesinde açtığı bedel tespiti ve tescil davasıdır; burada asıl mücadele keşif, bilirkişi raporu ve bedele itiraz üzerinden yürür.
Bedel Tartışmasında Somut Dayanak Oluşturmak
Arazi niteliğindeki taşınmazlarda değer, kural olarak net gelir yöntemiyle hesaplanır. Bu nedenle malikin elinde bulunması gereken belgeler soyut itirazdan çok daha etkilidir:
- Tapu kaydı, güncel çap ve varsa imar durum belgesi
- Arazinin fiili kullanımını gösteren üretim, ürün satış ve destekleme kayıtları
- Dikili ağaç, sera, sondaj kuyusu, sulama tesisi gibi muhdesatın belgelenmesi
- Kısmi kamulaştırmada kalan kısımda oluşan değer düşüklüğüne ilişkin veriler
İlk Aşamada Yapılması Gerekenler
Tebligatın tarihini kayıt altına alın, tapuda şerh olup olmadığını kontrol edin, taşınmazın el koyma öncesindeki halini tarihli görüntülerle tespit ettirin ve hissedar varsa herkesin ayrı ayrı bilgilendirildiğinden emin olun. Bedelin bankaya yatırılmış olması, bedele itiraz hakkını tek başına ortadan kaldırmaz.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Kamulaştırma dosyaları parselin niteliğine ve tebligat zincirine göre farklı sonuç verdiğinden, kendi taşınmazınız için değerlendirmeyi dosya belgeleriyle birlikte bir hukukçuyla yapmanız yerinde olur.