154 kV Lapseki Transformatör Merkezi Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 8900 sayılı Karar, iletim altyapısının tesis edilmesine yönelik bir Cumhurbaşkanı kararıdır. Trafo merkezi kamulaştırmaları, hat kamulaştırmalarından farklı olarak genellikle mülkiyetin tamamının idareye geçmesiyle sonuçlanır; bu da malikin taşınmazla bağının tümüyle kopması anlamına gelir.
Trafo Merkezi ile Hat Kamulaştırması Arasındaki Fark
Enerji iletim hatlarında çoğunlukla direk yeri için mülkiyet, koridor için irtifak hakkı kurulur. Transformatör merkezi ise belirli bir alanda kalıcı tesis kurulmasını gerektirdiğinden, kamulaştırma bütün parseli ya da parselin ifrazla ayrılan bir kısmını hedefler. Bu nedenle tartışmanın ağırlık merkezi, kısıtlamanın kapsamı değil, alanın büyüklüğü ve konumudur.
Yer Seçimine Yöneltilebilecek İtirazlar
İdari yargı denetiminde mahkemeler idarenin yerine geçerek yatırım kararı vermez; ancak işlemin amaç ve sebep unsurları denetlenir. Bu çerçevede ileri sürülebilecek başlıklar şunlardır:
- Seçilen alanın teknik zorunluluktan mı yoksa maliyet tercihinden mi kaynaklandığı
- Kamuya ait veya hazine mülkiyetindeki alternatif alanların değerlendirilip değerlendirilmediği
- Kamulaştırılan yüzölçümünün tesis ihtiyacıyla orantılı olup olmadığı
- Aceleliğin somut gerekçeyle ortaya konulup konulmadığı
Süreç Takvimi ve Kritik Eşikler
Karar Resmî Gazete'de yayımlandıktan sonra iki ayrı zaman çizelgesi işlemeye başlar. İdari yargıda iptal davası için altmış günlük genel süre esas alınır ve bu süre kaçırıldığında karar malik yönünden kesinleşir. Adli yargıda ise idarenin açtığı bedel tespiti ve tescil davası, mahkemenin belirlediği duruşma ve keşif takvimine göre hızla ilerler; bu dosyada savunma yapılmaması bedelin tek yanlı belirlenmesi sonucunu doğurur.
Kalan Kısmın Akıbeti
Parselin bir bölümü kamulaştırıldığında geriye kalan kısım kullanılamaz hale gelebilir. Kamulaştırma mevzuatı, artan kısmın işe yaramaz duruma gelmesi halinde malike bu bölümün de kamulaştırılmasını talep etme imkânı tanır. Bu talebin ileri sürülmemesi, sonradan çok daha zor telafi edilen bir kayıp yaratır. Aynı şekilde taşınmaza ulaşımın kesilmesi halinde geçit hakkı ve tazminat başlıkları gündeme gelir.
Dosya Hazırlığında Öncelik Sırası
- Resmî Gazete metni ve ekli listede parselinizin yer alıp almadığını doğrulayın.
- Tapu sicilinde kamulaştırma şerhini ve varsa ipotek, haciz kayıtlarını inceleyin.
- Yapı, tesis ve ağaç varlığını tarihli tespitle belgeleyin.
- Kısmi kamulaştırmada kalan alanın kullanılabilirliğine ilişkin teknik görüş alın.
Bu içerik yalnızca genel çerçeveyi aktarır. Trafo merkezi dosyalarında sonucu belirleyen unsur çoğunlukla teknik rapor ve keşif aşamasında ortaya konan verilerdir; bu nedenle sürecin başında hukuki destek almak faydalı olacaktır.