Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar, dövize ilişkin işlemlerin, sermaye hareketlerinin, kıymetli maden alım satımının ve yurt dışına transferlerin çerçevesini belirler. Şirketler açısından en sık karşılaşılan sorun, yapılan işlemin ticari olarak olağan görülmesine rağmen mevzuat karşısında izne ya da bildirime tabi olduğunun sonradan anlaşılmasıdır.
Sözleşme Bedeli Döviz Olarak Belirlenebilir mi?
Türkiye'de yerleşik kişiler arasındaki bazı sözleşmelerde bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli kararlaştırılması sınırlandırılmıştır. Bu sınırlamanın istisnaları ve kapsamı, sözleşmenin türüne ve tarafların yerleşiklik durumuna göre değişir. Bir sözleşme imzalanmadan önce şu üç soru netleştirilmelidir: taraflar Türkiye'de yerleşik midir, sözleşme hangi kategoriye girmektedir, ödeme fiilen hangi para biriminde yapılacaktır. Bu üç sorunun cevabı, sonradan yapılacak düzeltmeyi büyük ölçüde gereksiz kılar.
Sık Görülen Uyum Hataları
- Sözleşmede TL yazılıp ekli fiyat listesinin dövizle düzenlenmesi ve fiilen dövize endeksli hâle getirilmesi
- Yurt dışı grup şirketiyle yapılan cari hesap hareketlerinin niteliğinin (kredi mi, sermaye mi, mal bedeli mi) belirsiz bırakılması
- İhracat bedellerinin yurda getirilmesi ve bankaya satışına ilişkin usullerin takip edilmemesi
- Kıymetli maden ve döviz alım satımının yetkisiz aracılar üzerinden yapılması
- Bildirim gerektiren işlemlerde sürenin muhasebe kapanışına bırakılması
Yaptırımın Dayanağı
32 Sayılı Karar'a aykırılık hâlinde yaptırımlar, dayanağını 1567 sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun'dan alır. Buradaki idari para cezaları, işlem tutarına bağlanabildiği için yüksek meblağlara ulaşabilir. Ayrıca aykırılığın niteliğine göre işlemin geçerliliği, vergi incelemesi ve bankacılık uyum süreçleri de tetiklenebilir. Bu nedenle tek bir işlemin, birden fazla mevzuat başlığında sonuç doğurabileceği baştan hesaba katılmalıdır.
Ceza Tebliğ Edildiğinde İzlenecek Yol
İdari para cezasına karşı başvurulacak merci ve süre, ceza kararının üzerinde belirtilir. Genel kural olarak idari yaptırım kararlarına karşı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nda öngörülen yollar işletilir; ancak cezanın hangi makam tarafından ve hangi kanuna dayanılarak verildiği, sulh ceza hâkimliği ile idari yargı arasındaki ayrımı belirler. Yanlış merciye yapılan başvuru, süre içinde yapılmış olsa bile hak kaybına yol açabilir. Kararın tebliğ tarihini gösteren belgeyi saklamak ve süreyi ilk günden takvime işlemek, bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Savunmayı Güçlendiren Belgeler
- İşleme dayanak sözleşme ve ekleri, imza tarihleriyle birlikte
- Banka dekontları, swift kayıtları ve transferin hukuki sebebini gösteren yazışmalar
- Gümrük beyannameleri ve fatura zinciri
- Uyum konusunda önceden alınmış yazılı görüş veya banka bilgilendirmeleri
Bu değerlendirme genel bilgilendirme içindir. Döviz işlemlerinde sonuç, işlemin somut yapısına ve tarafların durumuna göre değiştiğinden, ceza tebliğini aldığınızda ya da tereddütlü bir işlem öncesinde uzman hukuki görüş almanız yerinde olur.