Muğla ili Kavaklıdere ilçesinde IV. Grup maden işletme ruhsatlı sahada madencilik faaliyetinin yürütülebilmesi için bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 9088 sayılı Karar, madencilik ile mülkiyet hakkının kesiştiği en tartışmalı alanlardan birine örnektir. Buradaki temel soru, ruhsat sahibinin faaliyetini sürdürebilmesi için yapılan kamulaştırmanın hangi ölçüde kamu yararı kavramına dayandığıdır.
Madencilik faaliyeti için kamulaştırma nasıl gündeme gelir
Maden mevzuatı, ruhsat sahasındaki faaliyetin yürütülmesi için gerekli taşınmazların kamulaştırılabilmesine imkân tanır. Kamulaştırmayı yapan idare kamusal bir kurum olsa da, faaliyetten doğrudan yararlanan çoğu zaman ruhsat sahibi işletmedir. Bu ikili yapı, kamu yararı denetiminde özel bir dikkat gerektirir.
Denetimde öne çıkan başlıklar
- Kamulaştırılan alanın faaliyet için gerçekten zorunlu olup olmadığı
- Talep edilen yüzölçümünün üretim planıyla orantılı olması
- Daha az müdahale gerektiren bir seçeneğin bulunup bulunmadığı
- Aceleliğin somut gerekçesi
- Çevresel değerlendirme süreçlerinin tamamlanmış olması
Tarım arazisi ve ağaç varlığı
Bölge parsellerinin bir kısmı tarımsal nitelikte olabilir. Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı özel izin rejimine tabidir ve bu izinlerin varlığı hem idari denetimde hem de bedel tespitinde etkilidir. Ayrıca zeytin ağacı gibi özel korumaya tabi ürünler bakımından farklı bir düzenleme katmanı devreye girebilir. Parselin niteliği tapuda tarla görünse bile zeminde ne olduğu ayrıca tespit edilmelidir.
Bedel tarafında dikkat edilecekler
- Taşınmazın tarımsal gelir yöntemiyle mi emsal karşılaştırmasıyla mı değerleneceği
- Çok yıllık ürünlerde verim yaşı ve kalan ekonomik ömür
- Su kaynağı, kuyu ve sulama tesisinin ayrı kalem olarak değerlendirilmesi
- Kısmi kamulaştırmada artan kısmın işletilebilir kalıp kalmadığı
- Yapıların yaşı, malzemesi ve yıpranma payı
Faaliyet başladıktan sonraki ihtilaflar
Üretim başladıktan sonra çevredeki taşınmazlarda toz, titreşim, su rejiminin değişmesi veya yol kullanımı kaynaklı şikâyetler doğabilir. Bu talepler kamulaştırma dosyasından bağımsızdır ve zararın nedeni ile miktarının bağımsız ölçüm ve raporlarla ortaya konmasını gerektirir. Şikâyetlerin idari başvuru yoluyla kayda geçirilmesi, sonraki aşamada delil değeri taşır.
Bu içerik genel çerçeveyi anlatır; ruhsat kapsamı, parsel listesi ve çevresel izin belgeleri incelenmeden hukuki değerlendirme yapılması doğru olmaz.