Hacıhıdırlar ile Denizli trafo merkezleri arasındaki 154 kV enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin 9153 sayılı karar, iletim hatlarına özgü bir hukuki tabloyu gündeme getirir: mülkiyetin tamamı değil, çoğu zaman kullanım hakkı sınırlanır. Bu rehber, irtifak kamulaştırmasının sonuçlarına odaklanır.
İrtifak Kamulaştırması Nedir?
Enerji iletim hatlarında idare, direk yerleri için genellikle mülkiyeti, iletkenlerin geçtiği koridor için ise irtifak hakkını kamulaştırır. İrtifak kamulaştırmasında taşınmaz malikin adına kayıtlı kalmaya devam eder; ancak tapuya işlenen irtifak, koridorda yapılaşmayı ve belirli kullanımları kalıcı olarak sınırlar. Malikin sıkça yanıldığı nokta, mülkiyet kendisinde kaldığı için bedel talebinin sınırlı olduğunu düşünmesidir; oysa kullanım kısıtının karşılığı ayrıca hesaplanır.
Bedel Nasıl Hesaplanır?
İrtifak bedeli, kural olarak taşınmazın kısıtlamadan önceki ve sonraki değeri arasındaki fark üzerinden belirlenir. Bu hesapta koridorun genişliği, hattın taşınmazın hangi bölümünden geçtiği, kısıtın tarımsal faaliyeti engelleyip engellemediği ve taşınmazın imar durumu belirleyicidir. İmarlı ya da imara açılma potansiyeli olan alanlarda, hattın yapılaşmayı fiilen imkânsız hale getirmesi değer kaybını belirgin biçimde artırır.
Artık Alan ve Bütünlük Sorunu
- Hat, parseli fiilen ikiye bölerek kullanım bütünlüğünü bozuyor olabilir.
- Direk yerleri, tarımsal makine hareketini ve ekim düzenini engelleyebilir.
- Kalan alan, ekonomik olarak kullanılamayacak büyüklüğe düşebilir.
- Yapı yaklaşma mesafeleri nedeniyle inşaat alanı daralabilir.
Bu hususlar dosyada ayrı ayrı ileri sürülmediğinde, değerleme yalnızca koridor alanı üzerinden yapılır ve gerçek zarar karşılanmamış olur.
Yanlış Mercie Başvuru Riski
İletim hattı kamulaştırmalarında malikler zaman zaman doğrudan elektrik iletim şirketine dilekçe vererek süreci yürüttüklerini düşünür. Kuruma yapılan başvuru, dava süresini kural olarak durdurmaz. Kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiası idari yargıya, bedele ilişkin talepler ise taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine aittir. Bu ayrımın gözden kaçırılması, en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir.
Hat Kurulduktan Sonra Ortaya Çıkan Talepler
Kamulaştırma yapılmadan fiilen hat geçirilmesi ya da irtifak alanı dışında kalan bölümde de fiili kullanım oluşması halinde, farklı hukuki nitelendirmeler gündeme gelebilir. Bu tür durumlarda müdahalenin başlangıç tarihi, kapsamı ve fiziki durumu gösteren kayıtların zamanında toplanması, sonraki talebin dayanağını oluşturur.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İrtifak alanının sınırları ve değer kaybının kapsamı teknik inceleme gerektirdiğinden, tebligatı aldığınızda tapu ve kroki belgelerinizle birlikte hukuki destek almanız önerilir.