154 kV enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin karar, iletim hattının geçtiği güzergâhtaki parseller üzerinde genellikle mülkiyetin tamamının değil, irtifak hakkının kurulmasıyla sonuçlanır. Bu ayrım, malikin elde edeceği bedelin hesabından taşınmazın sonraki kullanımına kadar her şeyi etkiler.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırmasının Farkı
İletim hattında direk yerleri bakımından mülkiyet kamulaştırması, iletkenlerin geçtiği koridor bakımından ise irtifak kamulaştırması yapılması olağandır. İrtifakta tapu malikte kalır; ancak koridorda yapılaşma ve belirli tarımsal kullanımlar sınırlanır. Bedel de bu sınırlamanın taşınmaz değerinde yarattığı azalma üzerinden hesaplanır.
Bedel Tespitinde Belirleyici Unsurlar
- Taşınmazın niteliği: arsa mı arazi mi olduğu, değerleme yöntemini kökten değiştirir.
- Arazide net gelir yöntemi kullanılırken ürün deseni, verim ve fiyat verilerinin doğru alınması gerekir.
- Arsada emsal satışların gerçek ve karşılaştırılabilir olması aranır.
- Koridor genişliği ve direk taban alanının parselin kalan kısmında yarattığı değer kaybı ayrıca değerlendirilmelidir.
Keşif ve Bilirkişi Aşamasında Yapılan Hatalar
Malikler çoğu zaman keşif gününe hazırlıksız gider. Oysa parseldeki ağaç sayısı, yaşı ve türü, sulama imkânı, yol cephesi ve fiilen yapılan tarım keşif tutanağına geçmezse rapora da yansımaz. Rapora karşı itirazın süresinde ve teknik gerekçelerle yapılması, hesabın yeniden yaptırılması bakımından tek yoldur; genel nitelikte 'bedel düşük' itirazları sonuç doğurmaz.
Acele El Koymanın Anlamı
Acele kamulaştırma kararı, idarenin bedel tespiti tamamlanmadan taşınmaza el koyabilmesine imkân verir. Bu, bedel hakkının ortadan kalktığı anlamına gelmez; yalnızca sıralamayı değiştirir. Mahkemece belirlenen bedel malike ödenmeden tescil yapılamaz. El koyma sonrası tarım ürününde meydana gelen zarar ile hattın kurulumu sırasında oluşan fiili zararlar ise bedelden ayrı olarak ileri sürülebilir.
Malikin İzlemesi Gereken Sıra
- Tebligatı aldığınız tarihi ve tebligat evrakını mutlaka saklayın.
- Parselin güncel tapu kaydını, çap ve imar durumunu temin edin.
- Keşif öncesi taşınmazın fotoğraflarını ve varsa üretim kayıtlarını hazırlayın.
- Bilirkişi raporu tebliğ edildiğinde itiraz süresini ilk gün takvime işleyin.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kamulaştırma bedelinin hesabı taşınmazın niteliğine ve güzergâhın parsele etkisine göre önemli ölçüde değiştiğinden, sürecin başında teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması hak kaybını önler.