Bu düzenleme, Galatasaray Üniversitesi Medya Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezinin kuruluş ve işleyişine ilişkindir. Merkezin çalışma konusu medya içeriklerinin incelenmesi ve arşivlenmesi olduğundan, faaliyetlerinde iki hukuki başlık öne çıkar: eser sahiplerinin hakları ve incelenen içeriklerde yer alan kişilerin verileri.
İçerik arşivlemenin telif boyutu
Gazete, televizyon ve dijital platform içeriklerinin araştırma amacıyla toplanması, bu içerikler üzerindeki hakları ortadan kaldırmaz. Bilimsel çalışmalarda alıntı yapılması ile içeriğin bütün hâlinde çoğaltılıp yeniden yayımlanması birbirinden farklıdır. Merkezin oluşturduğu arşivin yalnızca kurum içi araştırma erişimine mi açılacağı, yoksa kamuya mı sunulacağı bu nedenle en başta belirlenmelidir.
Araştırma çıktılarında dikkat edilecek hususlar
- Alıntının kaynak göstererek ve amacın gerektirdiği ölçüde yapılması
- Görsel ve video materyalinin yayına konulmasında izin durumunun kontrolü
- Üçüncü kişilere ait fotoğrafların kapak veya tanıtım görseli olarak kullanılmaması
- Kurum dışı kullanıcılara erişim verilmeden önce kullanım koşullarının yazılı hâle getirilmesi
Kişisel veri ve kimliği belirlenebilirlik
Medya içerikleri, haber öznesi olan kişilere ilişkin bilgiler içerir. İçerik kamuya açık kaynaktan alınmış olsa dahi, sistematik biçimde toplanıp analiz edilmesi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından bir işleme faaliyetidir. Özellikle adli haberler, sağlık bilgisi veya inanç ve siyasi görüş içeren yayınlar bakımından daha yüksek bir özen gerekir. Yayına dönüşecek çalışmalarda kişilerin kimliğini gizleyen bir kodlama yöntemi benimsenmesi, hem etik hem hukuki riski azaltır.
Görüşme ve saha çalışması yapılırken
Gazeteciler, editörler veya izleyicilerle yapılan görüşmelerde katılımcıya çalışmanın amacı, kaydın nasıl saklanacağı ve çalışmadan çekilme imkânı açıklanmalıdır. Kayıtların ham hâliyle üçüncü kişilerle paylaşılmaması, yalnızca çözümlenmiş ve kimliksizleştirilmiş verinin kullanılması yerinde bir uygulamadır. Katılımcı beyanının izin verilenden geniş biçimde aktarılması, kişilik hakkına dayalı taleplere yol açabilir.
Merkez içi işleyiş için pratik düzen
- Arşive alınacak materyalin kaynağı ve erişim tarihinin kayıt altına alınması
- Erişim yetkilerinin araştırmacı bazında tanımlanması
- Yayın öncesi hukuki kontrol adımının süreçte tanımlı hâle getirilmesi
- İçerik kaldırma talepleri için bir başvuru kanalı belirlenmesi
Bu yazı genel çerçeveyi tanıtmayı amaçlar. Somut bir arşiv projesinde ya da yayın öncesinde, materyalin türü ve kullanım biçimine göre ayrı bir hukuki değerlendirme yapılması tavsiye edilir.