Bu düzenleme, Maltepe Üniversitesi İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezinin kuruluşunu ve çalışma esaslarını belirlemektedir. İnsan hakları alanında çalışan üniversite merkezleri, akademik araştırmanın yanında mağdurlarla temas eden uygulama faaliyetleri de yürüttüğünden, faaliyet sınırlarının net çizilmesi gereken bir yapıdır.
Araştırma ile hukuki yardım arasındaki çizgi
Merkezin akademik çalışma, eğitim, rapor hazırlama ve farkındalık faaliyeti yürütmesi ile bireysel dosyalarda hukuki temsil sağlanması birbirinden farklıdır. Avukatlık faaliyeti, mesleğe ilişkin kendi mevzuatına tabidir ve üniversite merkezi bünyesinde yürütülemez. Bu nedenle merkeze başvuran kişilere bilgilendirme yapılırken, bunun bir vekillik ilişkisi doğurmadığı açıkça belirtilmelidir. Hukuk kliniği türü uygulamalarda öğrenci katılımının kapsamı da bu çerçevede tanımlanmalıdır.
Mağdurla temasta gözetilecek esaslar
- Görüşme öncesinde çalışmanın amacının ve sınırlarının anlatılması
- Kişinin anlatımını tekrar etmek zorunda bırakılmaması için kayıt düzeninin planlanması
- Kimlik bilgilerinin rapor metninde yer almaması, kodlama yöntemi kullanılması
- Yönlendirme gerekiyorsa baro, kamu kurumu veya ilgili sivil kuruluşa aktarım yapılması
Rapor ve veri güvenliği
İnsan hakları çalışmalarında toplanan bilgiler, çoğu zaman kişilerin sağlık durumu, adli süreçleri veya inançlarına ilişkin hassas nitelikte olur. Bu tür verilerin işlenmesi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu bakımından daha yüksek koruma gerektirir. Ham kayıtların şifreli ortamda tutulması, erişim yetkisinin sınırlı sayıda araştırmacıya verilmesi ve proje bitiminde saklama süresinin uygulanması temel önlemlerdir.
Yayın aşamasında kişilik hakkı dengesi
Merkez raporlarında kurumlara veya kişilere yönelik değerlendirmeler yer alabilir. Bu değerlendirmelerin belgeye dayanması, iddia ile tespit arasındaki farkın metinde görünür kılınması ve ölçülü bir dil kullanılması gerekir. Doğrulanmamış bir isnadın rapora girmesi, hem çalışmanın güvenilirliğini zedeler hem de kişilik haklarına dayalı taleplere yol açabilir. Yayın öncesi kontrol adımının süreçte tanımlanması bu riski azaltır.
Merkez yönetimi için kısa kontrol listesi
- Faaliyetin yönetmelikte tanımlı amaç kapsamında kalıp kalmadığının değerlendirilmesi
- Dış kuruluşlarla iş birliğinde protokol ve yetki dayanağının oluşturulması
- Etik kurul onayının araştırma başlamadan alınması
- Başvuranlara verilen bilgilendirmenin standart bir metinle yapılması
Bu metin genel bilgi vermek üzere hazırlanmıştır. Merkez faaliyetlerinde bireysel bir başvuru veya raporlama süreci söz konusu olduğunda, konunun niteliğine göre ayrıca hukuki görüş alınması yerinde olur.