Milletlerarası bir anlaşma, imzalandığı gün değil; taraf devletlerin iç onay işlemleri tamamlanıp karşılıklı bildirim yapıldıktan sonra belirlenen günde hüküm doğurur. 9832 sayılı Karar da tam bu işlevi görür: birden çok anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihleri idari olarak tespit eder. Aşağıda kararın metninden çok, tarih tespitinin somut dosyalara yansıyan sonuçları ele alınmıştır.
Yürürlük tarihi neden ayrı bir kararla belirlenir?
Anayasa'nın milletlerarası anlaşmalara ilişkin düzenlemesi uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş anlaşmalar kanun hükmündedir. Buna karşılık anlaşma metinlerinin büyük kısmı yürürlüğü, iç hukuk şartlarının tamamlandığına dair diplomatik bildirimin alındığı tarihe bağlar. Bildirimin hangi gün tamamlandığı dışarıdan görülemediğinden, uygulayıcı için ölü bir belirsizlik alanı doğar. Tespit kararı bu boşluğu kapatan teknik nitelikte bir işlemdir; anlaşmanın içeriğine dokunmaz, yalnızca başlangıç anını ilan eder.
Bir günlük farkın doğurduğu sonuçlar
- Gümrük ve vergi avantajlarından yararlanma hakkının başladığı an
- Sosyal güvenlik anlaşmalarında hizmet birleştirme taleplerinin kapsamı
- Adli yardımlaşma ve tebligat taleplerinde hangi rejimin uygulanacağı
- Yatırımın korunmasına ilişkin güvencelerin hangi işlemleri kapsadığı
- Çifte vergilendirmenin önlenmesinde hangi vergilendirme döneminin dahil olduğu
Dosyanızda hangi tarihi esas almalısınız?
Pratikte üç tarih birbirine karışır: anlaşmanın imza tarihi, uygun bulma işleminin tarihi ve yürürlük tarihi. Talebinizin dayanağı anlaşma hükmüyse esas alınacak olan yürürlük tarihidir. Kural olarak bu tarihten önce tamamlanmış hukuki ilişkilere anlaşma hükümleri uygulanmaz; anlaşma metninde geçmişe etkiye dair açık bir hüküm varsa yalnızca o çerçevede istisna söz konusu olur. Bu nedenle dilekçede tarih iddiası, tespit kararına atıfla ve Resmî Gazete yayımı esas alınarak somutlaştırılmalıdır.
Başvuru öncesi kısa kontrol listesi
- Talebinize dayanak olan anlaşmanın tam adını ve tarafları belirleyin.
- Tespit kararında bu anlaşma için gösterilen yürürlük gününü not edin.
- Uyuşmazlığı doğuran işlemin tarihini yürürlük günüyle karşılaştırın.
- Anlaşmanın sonradan değiştirilip değiştirilmediğini, ek protokol bulunup bulunmadığını araştırın.
- İdareye yaptığınız başvuruda tarih karşılaştırmasını ayrı bir başlık altında gösterin.
Sık yapılan üç hata
İlki, anlaşmanın uygun bulunmasına dair işlemin tarihini yürürlük tarihi sanmaktır. İkincisi, yürürlük tarihinden önceki döneme ilişkin taleplerde anlaşma hükmüne dayanıp esastan reddedilmektir. Üçüncüsü ise idarenin ret gerekçesindeki tarih değerlendirmesini sorgulamadan kabul etmek ve dava süresini bu sırada tüketmektir. Tarih tartışması teknik görünse de çoğu zaman hakkın kendisini belirler.
Buradaki açıklamalar genel nitelikli bilgilendirmedir. Anlaşma metinlerinin güncel hâli ve dosyanızın özellikleri farklı bir sonuç doğurabileceğinden, işlem yapmadan önce hukuki değerlendirme almanız yerinde olur.